Вы тут

Кінаэксперыменты ў Обергаўзене


Як на кінафестывалі перарваўся фільм, а ўсе падумалі, што гэта — яго канец.

На гэтым тыдні ў нямецкім горадзе Обергаўзен завяршыўся найстарэйшы міжнародны кінафестываль кароткаметражных фільмаў. Ён існуе з 1954 года і фарміруе некалькі конкурсаў, у тым ліку нямецкі, паказвае фільмы для тынэйджараў і дзяцей, у асобную праграму збірае найцікавейшыя музычныя відэа, прасцей кажучы, кліпы, і робіць шмат чаго іншага. Невялікі індустрыяльны горад, дарэчы, пабрацім беларускай Вілейкі, на некаторы час стаў прыстанкам для аматараў і прафесіяналаў кіно, але многіх з іх пакінуў са, шчыра кажучы, супярэчлівымі пачуццямі.


«Са­ра Ф».

Міжнародны — альбо «асноўны» — конкурс сёлета ўключыў у сябе 53 фільмы і быў галоўным аб'ектам журы FIPRESCI, часткай якога стала і я. Такога кшталту праграма не можа дазволіць сабе быць проста калекцыяй работ, што па розных прычынах спадабаліся адборшчыкам: апроч іншага, гэта цэльная структура з асобным сэнсам. Таму мы знайшлі тут і пэўны пасыл, і своеасаблівае бачанне кіно, і спробу паказаць кірунак яго развіцця. Тым больш што становішча фэсту ў Обергаўзене як найстарэйшага міжнароднага кінафестывалю кароткаметражнага кіно быццам абавязвае яго быць у авангардзе і трансляваць сучасныя цячэнні і тэндэнцыі. Прынамсі, такімі, якімі яны бачацца аўтарам праграм.

У выніку асноўным кантэнтам конкурсу стала ненаратыўнае кіно (у тым ліку ўвогуле без сюжэту, герояў і дыялогаў), рознага кшталту эксперыменты з формай, што рэдка рызыкуе быць нечым сапраўды новым, і работы, якія больш падыходзяць пад азначэнне «відэа-арт».

На іх фоне прыцягальнай выглядала падборка анімацыйных работ, здольная крануць як прыгажосцю і вынаходлівасцю вобразаў, так часам і эмацыянальна. Маю глыбокую прыхільнасць выклікала іранічная і бестурботная экстрэмальна кароткая польская карціна «О Jеzu» (ужо сам выраз прыўносіць у фільм пацешную танальнасць і без сумненняў з'яўляецца яго «вішанькай на торце»). Гэта нават сімвалічна — назваць «О Jеzu» ў якасці першага прыкладу, таму што мая рэакцыя на паказы Міжнароднага конкурсу часам была адпаведнай. Фільм складаецца з невялічкіх эпізодаў, вобразы якіх адсылаюць да свавольных ліній жывапісу XX стагоддзя. Кожная сцэна знікае сама ў сабе — то-бок персанажы літаральна прападаюць у прамым і пераносным сэнсах (можна лічыць, то ад алкаголю, то ад нераздзеленага кахання, то яшчэ ад чаго). І завяршаецца гэта ўсё лянотным, абыякавым барменам, які ў самоце перадранішняга часу выдае ўсяму гэтаму непараўнальны каментарый «О Jеzu».

На обергаўзенскім фестывалі кінулася ў вочы, што кіно значна прайграе «постпрадукцыі», якая выкарыстоўвае нешта ўжо створанае, кшталту хронікі, відэа на Yоutubе альбо фотаздымкаў, і гэтым спрабуе сканструяваць пэўную ідэю. То-бок Міжнародны конкурс выдатна паказаў, што ўсё гэта з'яўляецца трэндам, але амаль не прадставіў фільмаў, якія б трымаліся балансу і ўсё яшчэ заставаліся кіно. Тым больш што пасля карцін Жан-Люка Гадара кшталту «Бывай, мова» гэта ўжо не выглядае наватарскім.

Відавочным прыкладам удалага і лагічнага выкарыстання «постпрадукцыі» стаў фільм «Сара Ф». На дзіва, ён застаўся без узнагарод, але, на мой погляд, аказаўся найбольш адэкватным вобразам кіно, якое імкнуліся перадаць адборшчыкі кінафестывалю ў Обергаўзене, і прыкладам таго, што такое сучасны, асэнсаваны эксперыментальны фільм. У галоўнай ролі — школьніца Сара, якая на сваёй старонцы ў «Фэйсбуку» атрымлівае абражальныя паведамленні ад незнаёмай дзяўчыны. Апавяданне пра яе маўклівыя, нават надрыўныя будні і некамунікацыю з бацькам перамяжаецца падборкамі вытрымак з відэа-кантэнту, даступнага ў інтэрнэце. Усё гэта паказвае магутны і рандомны паток інфармацыі, пад якім аказваецца кожны чалавек, у тым ліку Сара, і пры якім ён парадаксальна пачувае сябе адзінокім. Падборкі ўрыўкаў з відэа нават у сваёй выпадковасці выглядаюць уражальна і небяспечна, а «ігравая» частка кіно дэманструе прадуманыя дэталі, гульню з ценямі і добрую перадачу такой сабе меланхоліі ў лічбавую эпоху. Ну і самае галоўнае — апошнія сцэны выкрываюць, што абражальныя паведамленні Сара шле сабе сама, ад чаго памеры яе адзіноты ўяўляюцца безданню. Апошнім паведамленнем у найбольш, можна разумець, складаны для Сары момант быў тэкст «Не хвалюйся, я з табой». Пры ўсім багацці таго, што сёння можа цябе заняць, адзіны, хто з табой застаецца, — ты сам.

Кадры пад вадой фільма «З цёмных глыбінь».

У падборку з 53 фільмаў трапіла некалькі дакументальных работ, дзе я знайшла аднаго з маіх фаварытаў — проста-складаны ўкраінскі «Фільм пра Кіеў. Эпізод першы». Надзвычай тактоўнае, ненавязлівае, прытым іранічнае апавяданне пра боль і разбітыя надзеі краіны і адзін з самых метафарычных фільмаў Міжнароднага конкурсу. Кароткаметражка паказвае незавершаны мост, будаўніцтва якога дзеля аб'яднання дзвюх частак Кіева пачалося яшчэ ў 1990-х. Людзі розным чынам кантактуюць з закінутай пабудовай, даследуюць яе, выкарыстоўваюць дзеля якіх хочаце мэт, але, вядома ж, не па прызначэнні. Тут жа адбываецца сустрэча мэра Кіева Віталя Клічко з нямецкім дыпламатам, абодва ў выніку злятаюць на верталёце. Вонкава «Фільм пра Кіеў. Эпізод першы» даволі нудны і «незачэпісты», але сэнсава не мае, напэўна, ніводнай лішняй дэталі. Мост, што сімвалізуе шлях Украіны ў Еўропу, неадназначная фігура Віталя Клічко, якая адсылае да вобраза ўкраінскай палітыкі, і нечаканае, нелагічнае прыпыненне фільма, што паказвае на пакуль што безвыніковыя высілкі стаць квітнеючай часткай Еўрапейскага саюза. І толькі «эпізод першы» у назве дае падставу меркаваць, што аўтар захоўвае надзею на шчаслівую развязку.

Обергаўзен прадставіў «альтэрнатыўны» погляд на сам від мастацтва — кіно, у азначэнне якога трапілі кароткаметражкі, якім правільней было б аказацца ў паралельных праграмах, музеях ці школах. Праграма была насычана эксперыментам дзеля эксперымента, абсурдам дзеля абсурду, бессэнсоўнасцю як прынцыповай пазіцыяй у той час, як хацелася бачыць не «пошукі» аўтараў, а апраўданае іх выкарыстанне. Таму не дзіўна, што, калі адзін з анімацыйных фільмаў перапыніўся з-за тэхнічных непаладак, публіка, зразумела, убачыла такі «канец» крыху нелагічным, але паглядзела на гэта ўжо прызвычаенымі вачыма. Маўляў, і не такое бачылі.

«О Jеzu».

Тым не менш і сярод ненаратыўнага кіно мы знайшлі, як ні дзіўна, абсалютна кінематаграфічны фільм «Гімны Масковіі», які адмыслова працуе з прасторай, рухамі і вобразамі Масквы. Здавалася б, усё даволі проста: аўтар зняў сталінскую і сучасную архітэктуру горада, што размежаваў праездам у агнях тунэля, перавярнуў выяву так, што пабудовы сталі навісаць над небам, і паказаў гэта ў павольных гіпнатычных рухах. Ці то ода Маскве, ці то дэструкцыя метраполіса з яго імперскімі амбіцыямі. Дарэчы, «Гімны Масковіі» атрымалі прыз журы FІРRЕSСІ і адзін з прызоў міжнароднага журы.

У двух фільмах з Бразіліі знайшліся актуальныя палітычныя пасылы. «Фільм для Эхуаны» ходзіць за сваёй гераіняй з абшчыны Яномамі, што мае, можна сказаць, племянны лад жыцця. У канцы фільма гучыць закадравы голас, напэўна, прадстаўніка «жыхароў лесу», які кажа, што не дасць ураду выгнаць іх з гэтай зямлі. Другая бразільская карціна «больш сумна, чым час гульні ў дажджлівы дзень» сарыентавалася ў палітычным полі віртуозней і запаралеліла выступленні прадстаўнікоў партый перад народам і пройгрыш бразільскай футбольнай зборнай Германіі.

Знайшлі мы на фестывалі і знаёмую эстэтыку кіно Казахстана. Фільм «У пошуках дома», відавочна спекулятыўны ў спробах прымусіць сэрца гледача зашчымець, расказвае пра дзетдомаўскага хлопчыка, які дзеліць лінейкай снікерс, каб аддаць яго малышам, аказваецца збітым старэйшымі, спрабуе скрасці ў краме бляшанку згушчонкі і адсылае маці канверт з малюнкам і подпісам «Мама, я цябе люблю». Малюнак вяртаецца разарваным. У вечаровай смузе хлопчык намагаецца ўбачыць твар жанчыны, якая сыходзіць, ці трапляе ў закінуты дом з дрэвам унутры. Нічога новага для Казахстана, але для праграмы Обергаўзена — адзін з нямногіх наратыўных фільмаў.

«Гім­ны Мас­ко­віі».

У выніку ў Міжнародным конкурсе давялося ўбачыць даволі мала кіно і тым больш добрага кіно (затое калегі хваліліся знаходкамі ў іншых праграмах). Большую частку праглядаў мне хацелася абараніць мастацтва ад гарэзлівай гульні ў альтэрнатыву. Кароткаметражка з Брытаніі «Нізінныя масты: сорак футаў ад вусця Вермудэна да Грэйт-Уз» адзін за адным паказвала падобныя між сабой масты. На дваццаць першым за спінай пачуўся працяжны стогн майго калегі. У анімацыйнай рабоце «Вусенічная пластыка» мужчыну ператварылі ў матылька. У брытанскай дакументалцы «Каралі, Барбара і Ганвар» тры жанчыны сталага ўзросту расказваюць, што для іх значыць рабіць свае аматарскія фільмы. «Узоры заваёўнікаў» праехаліся па індыйскім тэкстылі з закадравымі аповедамі даследчыкаў. Аўтарка «Візіту» паказвала рэчы з бабулінага дома і падбірала да іх прамыя і асацыятыўныя назвы. «Апатыя» прачытала мараль з адсылкамі да класікаў. Фільмам «Споведзь Клабаўтэрмана» павінен займацца Фрэйд.

Обергаўзен, найстарэйшы міжнародны фестываль кароткаметражнага кіно, які быццам павінен паказваць кірунак развіцця кінамастацтва, гулліва і па-наватарску зайшоў настолькі далёка, што мяжа паміж фільмам і іншымі відамі мастацтва на яго пляцоўках размылася. І размылася, на жаль, дзеля даволі нудных, а часам і бессэнсоўных рэчаў. Тэндэнцыя зразумелая, дзякуй. З задавальненнем вяртаюся да наратыву.
«О Jеzu».

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

У мінулыя выхадныя сталічны бізнес-клуб «Імагуру» ўжо другі раз прымаў на сваіх плошчах педагагічную неканферэнцыю. 

Культура

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Вызначыць дакладны час з'яўлення на Беларусі вядомага абарончага збудавання дагэтуль немагчыма, хоць розных гіпотэз існуе шмат.

Спорт

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Як трэнер пабудаваў сістэму, якая выхоўвае алімпійскіх чэмпіёнаў.

Грамадства

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

У лістападзе ў Мінску пройдзе Беларускі тыдзень моды.