Вы тут

Самыя цікавыя аўто і матацыклы самага трагічнага часу


У перыяд Другой сусветнай вайны акрамя ваеннай тэхнікі выкарыстоўвалася нямала аўтамабіляў і матацыклаў, якія сёння можна сустрэць толькі ў музеях або ў прыватных калекцыях. Спецыяльны выпуск гэтай рубрыкі было вырашана прысвяціць менавіта такім машынам — магутным і непатрабавальным, час эксплуатацыі якіх супаў з найстрашэнным ваенным канфліктам у гісторыі чалавецтва.


ГАЗ-М-20 «Пабеда».

Што хаваецца пад дахам

...Пустынная прасёлкавая дарога ў глухім лесе не выклікае аптымізму — ці туды мы завярнулі? Паступова шчыльныя шэрагі дрэў расступаюцца, і яркае святло сонца залівае аўтамабіль — машына выбралася з лесу і нетаропка рухаецца ўздоўж звычайных палёў. І вось нарэшце віднеецца месца прызначэння, канчатковы пункт маршруту — аднапавярховыя дагледжаныя домікі вёскі Заброддзе.

З набліжэннем да гэтага незвычайнага па многіх параметрах месца пачынае мільгаць у вачах: калі здалёку віднеюцца толькі карычневыя будынкі, якія патанаюць у зеляніне, то зблізку праз просты драўляны плот, які атачае вёску, прабіваюцца аранжавы, блакітны, сіні, чырвоны і многія іншыя колеры. Увесь гэты калейдаскоп аказваецца сапраўднай марай для кожнага аўтааматара — тут сабрана неверагодная колькасць рарытэтных аўтамабіляў. Класічныя савецкія і замежныя легкавушкі, кабрыялеты, грузавікі і матацыклы запаланілі палянкі, аднак найбольш займальныя экзэмпляры клапатліва схаваны пад зводамі гаражоў, а таксама пад адмысловымі прылеглымі навесамі.

Калекцыю гэтых легендарных машын нам пагадзіўся паказаць скульптар Даніла ЦІТОВІЧ, які можа расказаць усю паднаготную кожнага аўто. «У мяне стаіць шэраг аўтамабіляў войскаў вермахта, а таксама Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі, — адзначыў ён. — Гэта тыя машыны, якія рэальна ваявалі. Ім па 80 гадоў — і ўсе яны на хаду».

Што да працэсу аднаўлення, то ў кожнай мадэлі ўсё індывідуальна, але ў цэлым каманда, якая працуе над «ажыўленнем», стараецца ўзнавіць тое, што было ў арыгінале. Здараецца і так, што запчасткі на некаторыя аўтамабілі не ўдаецца знайсці нават у дзяржаве-вытворцу — напрыклад, так было з Nаsh Аmbаssаdоr, дэталяў да якога няма нават у ЗША. Аднак, на думку скульптара, у такіх выпадках лепш уставіць, напрыклад, іншы матор, але машына здабудзе новае жыццё.

Аднак мы трохі адхіліліся. Дык якія ж рарытэты часу вайны хаваюцца ў цёмных гаражах Заброддзя?

Жывая гісторыя на колах

У глыбіні будынка віднеецца аўтамабіль, які для многіх людзей быў прадвеснікам страшнай бяды — легендарны «чорны варанок» ці ГАЗ М-1. Гэта самая масавая даваенная савецкая машына, якая выпускалася з 1936 да 1943 года. У вольны продаж яна не паступала, на ёй ездзілі прадстаўнікі сілавых ведамстваў, партыйнай наменклатуры, а падчас вайны — камандзіры, генералы і агенты НКУС. У рэдкіх выпадках яе атрымлівалі звычайныя людзі за асаблівыя заслугі. Усяго было выраблена каля 63 тысяч такіх аўтамабіляў.

За ім выглядае амерыканец Wіllуs МB, які выпускаўся ў перыяд 1941—1945 гадоў. Удзел у конкурсе на распрацоўку прынялі 135 фірмаў, пры гэтым патрабаванні для таго часу былі вельмі сур'ёзныя: падрыхтаваная маса — 585 кг, максімальная хуткасць — не менш за 80 кіламетраў у гадзіну, вуглы ўезду і з'езду — 45 і 35 градусаў, здольнасць пераадолець брод да 30 сантыметраў.

У Чырвоную Армію па дамове ленд-лізу ён патрапіў улетку 1942 года. Цікава, што ў СССР іх адпраўлялі ў звычайных драўляных скрынках — такім чынам, «канструктар» збіралі разам ужо на месцы. Канструкцыя аўтамабіля вельмі простая, таму і ламацца ў ім няма чаму — трывалая рама, два вядучыя мосты, надзейны чатырохцыліндравы рухавік магутнасцю 60 конскіх сіл. Дарэчы, аднаўлялі гэтую выдатную мадэль тры гады.

За ім стаіць, можна сказаць, першы савецкі джып — ГАЗ-67Б. На ім падчас вайны перавозілі параненых, пяхоту, ён выкарыстоўваўся не толькі як штабны і разведвальны аўтамабіль, але і як лёгкі артылерыйскі цягач. Вырабляўся ён з 1943 да 1953 года: на свет з'явілася больш за 90 тысяч такіх аўто. Гэты джып атрымаў поўны прывод і матор аб'ёмам 3,3 літра магутнасцю 54 конскія сілы. Максімальная хуткасць — 90 кіламетраў у гадзіну. Сапраўдны працаўнік, аўтамабіль быў здольны пацягнуць за сабой амаль тону грузу.

Цікава, што ўся калекцыя ў мястэчку Заброддзе пачалася менавіта з гэтага прыгажуна: ён належаў інжынеру, якога ўгаворвалі прадаць машыну чатыры гады! Пры тым наўзамен мужчына атрымаў яшчэ і «Капейку».

Паважаны Захар Іванавіч

За­хар Іва­на­віч, трох­тон­ка.

Ёсць у засеках Заброддзя і аўтамабілі, якія не толькі перавозілі людзей, але яшчэ па-сапраўднаму ратавалі жыццё. Вядома, гаворка пра легендарны ЗІС-5, праўда, у беларускай вёсцы прадстаўлена крыху больш позняя яго мадыфікацыя 1942—1943 года з індэксам 5В. Гэтую машыну шафёры называлі Захар Іванавіч, а таксама трохтонка. У самыя кароткія тэрміны — усяго за 4 месяцы — быў сабраны гэты экзэмпляр, пры тым, што ў наяўнасці была толькі рама, колы, пярэдняя бэлька і частка капота! Ён вазіў людзей, а таксама прадукты харчавання.

Што толькі не рабілі на базе ЗІСа — стваралі аўтобусы, пажарныя машыны, бронемабілі, гэта даволі стандартныя мадыфікацыі. Але акрамя таго, мадэль трансфармавалася ў перасоўныя друкарні, снегаачышчальнікі, мясакамбінаты, цэлыя комплексы супрацьпаветранай абароны! Вось такі шматгранны быў аўтамабіль.

Як жа тут не ўспомніць пра ГАЗ-АА, так званую паўтаратонку (з-за грузападымальнасці ў 1,5 тоны). Згаданая мадэль — гэта мадэрнізаваны Форд-АА. На Горкаўскім аўтазаводзе яго збіралі задоўга да вайны — з 1932 года, а ў 1938 годзе ён атрымаў новы рухавік на 50 конскіх сіл і назву ГАЗ-ММ. Гэты аўтамабіль здзейсніў шматлікія подзвігі: менавіта ён першы стаў курсіраваць па магістралі на лёдзе Ладажскага возера, адвозіў у Ленінград прадукты харчавання, а назад вёз людзей, абсталяванне і розныя культурныя каштоўнасці. Нямала гераічных шафёраў разам з гэтым аўто апынуліся на дне возера, паколькі лёд не заўсёды вытрымліваў падарожнікаў... Але гэта толькі адзін маршрут — а колькі было іншых, колькі абедзве машыны выратавалі!

Аб конях у жалезе

З пра­ва­га бо­ку: ма­та­цыкл М-72, ГАЗ М-1, Wіllуs МB.

У кутку шырокага гаража хаваецца матацыкл М-72, які вырабляўся з вясны 1941 года да 1960-га. Узорам для поўнага капіравання стаў BMW R71 з апазітным рухавіком. Цікава, што канструкцыя немца была арыентаваная не столькі пад ваенныя патрэбы, колькі пад масавае спажыванне. Інжынеры Маскоўскага матацыклетнага завода перанялі нямала тэхнічных навін, якія да таго моманту ў савецкай практыцы не ўжываліся.

Дарэчы, гэты матацыкл быў сканструяваны менавіта пад ваенныя мэты, таму да сярэдзіны 50-х гадоў у вольны продаж не паступаў. І паколькі як кожны такі матацыкл абсталеўваўся стралковай зброяй, ён класіфікаваў менавіта як бранятэхніка.

На долю гэтай тэхнікі выпала мноства складаных выпрабаванняў, якія з гонарам былі пераадолены. Страшная вайна скончылася, машыны сталі змяняць пакаленні — у завяршэнне наш гід паказаў яшчэ некалькі аўтамабіляў, якія маюць пэўнае значэнне для большасці савецкіх грамадзян.

Як жа мы без Перамогі?

...З-пад асобнага навеса, схаванага пад магутнымі дрэвамі, віднеецца легендарны ГАЗ-М-20 «Пабеда». Аўтамабіль мае цудоўную двухколерную афарбоўку — верх і частка капота ў яго сакавітага зяленага колеру, а астатнія часткі — цёмна-зялёныя. Гэта першы савецкі аўтамабіль з апорным кузавам і адзін з першых у свеце, які серыйна выпускаўся з кузавам цалкам пантоннага тыпу — без крылаў, якія выступаюць, і іх рудыментаў, падножак і фар.

Літаральна кожная дэталь «Пабеды» напоўнена гісторыяй — вось, напрыклад, эмблема на капоце. Калі ствараўся ГАЗ-М-20, у савецкіх аўтазаводаў не было пастаянных эмблем, таму пад кожны аўтамабіль рыхтавалі свой арыгінальны шыльдзік. На «Пабедзе» — гэта літара М, якая паказвала на назву «Молатавец» — тады завод у Горкім насіў імя Молатава. Яшчэ ў эмблеме можна разглядзець намёк на чайку, а таксама на зубец сцяны Ніжагародскага крамля. Заліўка шыльдзіка — чырвоная, у колер сцяга СССР.

Вядома, шмат хто чуў папулярную гісторыю пра назву гэтага аўтамабіля: першапачаткова яго хацелі назваць «Радзіма», але калі ў 1944 годзе Іосіфу Сталіну паказалі ўзор будучай серыйнай машыны, ён спытаў: «І пачым мы будзем Радзіму прадаваць?» Лічыцца, што пасля гэтага аўто вырашылі назваць «Пабеда», але, як аказалася, гэта ўсяго толькі міф. Розныя крыніцы пацвярджаюць, што ў гонар хуткай перамогі СССР над Германіяй назва «Пабеда» была замацавана яшчэ на пачатковых этапах распрацоўкі.

Дарэчы, у засеках Заброддзя ёсць вельмі цікавая мадыфікацыя «Пабеды» — ГАЗ-М-72, якая выпускалася з 1955 да 1958 года. Гэта сапраўдны пазадарожнік! У пасляваенны час было ўзнята пытанне аб стварэнні новага камфартабельнага аўтамабіля павышанай праходнасці. Ідэю яго з'яўлення, дарэчы, прапанаваў сам Мікіта Хрушчоў. Па задуме, машына павінна была выкарыстоўвацца ў якасці службовага аўто сельскіх абкамаў КПСС, старшыняў перадавых калгасаў і — неафіцыйна — як машына для ўрадавых паляўнічых гаспадарак. Гэты незвычайны аўтамабіль не стаў масавым — было выпушчана ўсяго 4677 экзэмпляраў. Дарэчы, існуе кінастужка, на якой Мікіта Хрушчоў і Фідэль Кастра адпраўляюцца на зімовае паляванне менавіта на гэтай машыне.

Цепліцца жыццё

Рэд­кі па­за­да­рож­нік ГАЗ-М-72.

Сёння гэтыя легендарныя аўтамабілі, лепшыя гады якіх прыйшліся, на жаль, на вельмі цяжкі час — вайну і аднаўленне пасля яе — здабылі нават не другое і нават не трэцяе жыццё. Сапраўдныя ветэраны аўтамабільнай галіны, яны сышлі на заслужаны адпачынак у цёмныя гаражы, але да гэтага часу іх не пакінулі і не пакінуць запал і энергія матораў-сэрцаў...

Уладзіслаў ЛУКАШЭВІЧ

Фота Ганны ЗАНКАВІЧ

в. Заброддзе Вілейскага раёна

Загаловак у газеце: Героі сышлі ў гаражы

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

Школа заўтрашняга дня. У трэндзе — медыянавыкі, гейміфікацыя і сторытэлінг

У мінулыя выхадныя сталічны бізнес-клуб «Імагуру» ўжо другі раз прымаў на сваіх плошчах педагагічную неканферэнцыю. 

Культура

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Гісторыкі спадзяюцца знайсці дакладную дату заснавання Мірскага замка

Вызначыць дакладны час з'яўлення на Беларусі вядомага абарончага збудавання дагэтуль немагчыма, хоць розных гіпотэз існуе шмат.

Спорт

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Уладзімір Шантаровіч: Кажуць, я — геній, і мне гэта вельмі не падабаецца

Як трэнер пабудаваў сістэму, якая выхоўвае алімпійскіх чэмпіёнаў.

Грамадства

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

Як дзяўчаты з асаблівасцямі развіцця ўпершыню ствараюць модную калекцыю

У лістападзе ў Мінску пройдзе Беларускі тыдзень моды.