Вы тут

Мабільныя фільмы як наступны крок кінаіндустрыі


Што зараз знаходзіцца побач з вамі? Не трэба быць экстрасэнсам, каб угадаць, што гэта можа быць, напрыклад, мабільны тэлефон. Калі раней гэты «прадмет раскошы» быў недасяжны, то сёння — простая рэч, неабходнасць і сродак не толькі камунікацыі, але і стварэння мастацкіх твораў, напрыклад, кіно. І калі раней гэта гучала па-дзівацку, цяпер кіназнаўцы ў адзін голас кажуць, што мабільнае кіно не проста існуе, але стварае так званы кінематограф 2.0: кожны сёння можа паспрабаваць сябе ў ролі рэжысёра, і нават прафесійныя кінематаграфісты зацікавіліся карыснай функцыяй здымкі на смартфон. На мінулым тыдні ў Беларусі таксама адсвяткавалі трыумф мабільнага кіно — падвялі вынікі фестывалю Smartfi lm, на які сёлета даслалі больш за 300 стужак! Варта разабрацца, чаму кіно, знятае на смартфон, сёння патрэбнае рэжысёрам і гледачам.


Узнагарода за спантаннасць

Гэтая гісторыя пачалася ў 2005 годзе: Марчэла Менкарыні і Барбара Сегеці вырашылі скарыстацца тэлефонам Nokia N90 ды зняць падарожжа па італьянскіх гарадах, якое першапачынальнікі мабільнага кіно хацелі зрабіць сучаснай версіяй фільма Пазаліні «Новыя размовы пра каханне», створанага ў 1965 годзе. У рэжысёраў не было нічога, акрамя кітайскага ліхтарыка, тэлефона ды нястрымнага жадання, але нават гэта паспрыяла з’яўленню фільма — атрымаўся дакументальны партрэт Італіі хронаметражом у 90 хвілін, з якім стваральнікі паездзілі па свеце і нават прадставілі на кінафестывалях.

У гэты ж час стартавалі і першыя фестывалі мабільнага кіно. Адзін з найстарэйшых — у Сан-Дыега ў Каліфорніі — дагэтуль самы буйны і папулярны, хоць першы раз на яго даслалі ўсяго 50 заявак. Сёння гэтая лічба перабольшвае 500. І такая станоўчая дынаміка тычыцца ўсяго свету: у Еўропе, Амерыцы, Азіі фестывалі мабільнага кіно набываюць усё большую папулярнасць, і дагэтуль аматары фільмаў працягваюць ствараць новыя конкурсы. Але сёння мабільны кінематограф — гэта не асобнае «гета» для стужак, знятых на тэлефон, а ўнікальная каста, якая прызнаецца буйнымі кінафестывалямі. Напрыклад, фестываль у Таронта мае конкурс хвілінных стужак, які праводзіцца ў супрацоўніцтве з сацыяльнай сеткай Instagram, а фестывалі, якія яшчэ не вылучылі кіно, знятае на смартфон, у асабістую намінацыю, узнагароджваюць яго ў межах агульнага конкурсу.

Чамусьці многія лічаць, што мабільнае кіно — гэта несур’ёзна. Так, добра здымаць такія фільмы для старту — выдатная магчымасць для дэбютантаў. Але прафесійныя рэжысёры ўсё больш карыстаюцца ў здымцы мабільнымі тэлефонамі і тлумачаць гэта не толькі тэхнічнымі, але і творчымі прычынамі. Хоць, безумоўна, гэта магчымасць здымаць спантаннае кіно ў натуральных абставінах, калі прафесійнай тэхнікі побач няма, і, больш за тое, маленькі тэлефон дапамагае скараціць дыстанцыю з акцёрамі, якім лягчэй пайсці на кантакт на блізкай адлегласці. З такімі перакананнямі пачалі спрабаваць сябе ў мабільным кіно кліпмейкеры (музычнае відэа «Some Postman» 2008 года і сёння выклікае цікавасць, бо знятае вынаходліва, з выкарыстаннем некалькіх камер), акцёр Гары Олдман зняў на тэлефон Nokia N93 рэкламную кампанію гэтага ж тэлефона, эстафету пераняў Спайк Лі — стварыў стужку Humanity, якая складалася з мантажу кадраў, знятых на мабільны тэлефон звычайнымі карыстальнікамі. І калі нават гэта не гучыць пераканаўча, то перамога мабільнага кіно на «Оскары» ці «Берлінале» дакладна робіць яго ўнікальнай з’явай сучаснасці.

У 2011 годзе вядомы сваім «Олдбоем» Пак Чхан-Ук зняў на iPhone 4 30-хвілінную стужку «Начная рыбалка». У выніку рэжысёр атрымаў «Залатога мядзведзя» на Берлінскім кінафестывалі, бюджэт склаў $130 тысяч. Яшчэ праз год трыумф карэйскага рэжысёра вырашыў паўтарыць Малік Бенджэлуль: з дапамогай смартфона ад Apple ён зняў поўнаметражную дакументальную карціну «У пошуках Цукровага чалавека» — гісторыю паўднёваафрыканцаў, якія шукаюць легендарнага музыканта. Стужка атрымала ўзнагароду за лепшы неігравы фільм на «Оскары» і стала першай мабільнай стужкай-лаўрэатам узнагароды Амерыканскай кінаакадэміі. Іранскага рэжысёра Джафана Панахі мабільным кіно «прымусілі» заняцца ўлады: яму забаронена прафесійна займацца кіно, таму вынаходлівы аўтар здымае стужкі на тэлефон ды відэарэгістратар, а знятае дасылае на фестывалі. Дарэчы, за стужку «Таксі» ён атрымаў дзве ўзнагароды на «Берлінале», і нездарма, бо крытыкі называюць фільм «маленькім шэдэўрам»: Панахі апранае кепку і становіцца кіроўцам таксі — ездзіць па вуліцах Тэгерана, уключае відэарэгістратар і сустракае на шляху самых розных людзей.

Планета эксперымента

Але да гэтага часу самым вядомым фільмам, знятым на мабільны тэлефон, застаецца «Мандарын» Шона Бэйкера, хоць рэжысёр і ўявіць не мог, што будзе здымаць стужку на смартфон! Калі нарэшце вырашыў пачаць здымкі, высветлілася, што фінансаў не хапае, і гэта ў дадзеным выпадку было Бэйкеру на руку: на рынку з’явіліся новыя тэлефоны, аб’ектывы ды прыкладанні для здымак. Спачатку аўтары «Мандарына» хавалі той факт, што кіно знятае на тэлефон — не хацелі, каб гледачы ўяўлялі, што ім давядзецца ўбачыць. А ўбачанае наўпрост здзіўляе, і не толькі звычайную аўдыторыю, але і экспертаў — стужка стала сенсацыяй на амерыканскім фестывалі аўтарскага кіно Sundance, атрымала шэраг прызоў і прапанову на распаўсюджванне ў кінатэатрах ад аднаго з самых вядомых амерыканскіх дыстрыб’ютараў Magnolia Pictures. Менавіта пасля поспеху «Мандарына» да шэрага «мабільных» рэжысёраў вырашыў далучыцца Стывэн Содэрберг (аўтар «Трафіка» і стужак пра сяброў Оўшэна): свой новы хорар «Не ў сабе» ён зняў на iPhone і ўдакладніў, што за кіно, знятым на тэлефон, — будучыня. Дарэчы, прэм’ера стужкі адбудзецца на Берлінале.

З поспехам мабільнага кіно ўсё часцей з’яўляюцца спрэчкі наконт таго, а што ж можна лічыць такім кіно? Менавіта здымку на тэлефон ці на любую кампактную прыладу? Сусветныя кінааглядальнікі лічаць, што другі варыянт пасуе гэтаму тэрміну больш, у такім выпадку да ліку мабільных стужак можна дадаць і тыя, што знятыя, напрыклад, на экшнкамеру GoPro — накшталт расійскага «Хардкора» Ільі Найшулера, які выйшаў у пракат на некалькіх кантынентах.

Што тычыцца Беларусі, то тут паняцце мабільнага кіно набывае іншыя сэнсы (акрамя ўжо пералічаных). Як мінімум, гэта больш эканомная версія кінематографа, якая дазваляе паспрабаваць сябе ў індустрыі кожнаму, а прафесіяналам не трэба будзе шукаць мільённыя бюджэты. Кароткаметражка «137 гадзін», знятая беларусамі Аляксандрам Барынавым і Дзмітрыем Сахаруком, стала адной з лепшых на амерыканскім фестывалі SmartPhilm, а здымалася на працягу аднаго дня ў адным памяшканні: мінімум фінансаў, максімум намаганняў, і вось у руках рэжысёраў перамога ў катэгорыі «Эксперыментальнае кіно». А пачынала стужка на айчынным фестывалі Smartfi lm…

Былыя ўдзельнікі беларускага фестывалю кажуць, што гэта не толькі плацдарм для дэбютантаў, але і часам пераломны момант: хтосьці закахаецца ў кінаіндустрыю і будзе працаваць у гэтым кірунку далей, хтосьці знойдзе шлях да фестываляў, хтосьці пераканаецца ў тым, што кінематограф — не такая рамантычная сфера, як можа падацца з глядацкага фатэля. Smartfi lm стаў вельмі важным фестывалем для Мітрыя СямёнаваАлейнікава: яго стужку «Адной крыві» адабралі ў Каны, ён здымае кліпы Максу Каржу, шэрагі рэкламных ролікаў, а цяпер з’яўляецца сябрам журы фестывалю мабільнага кіно, і гэта стала магчымым у тым ліку дзякуючы Smartfi lm.

Беларускі «нефармат»?

Сёлета фестываль, які калісьці пачынаўся з эксперымента, адбыўся сёмы раз, на яго даслалі работы з 51 краіны, і, як бы крыўдна ні гучала, галоўныя ўзнагароды атрымалі замежныя стужкі. З аднаго боку, гэта выдатна, бо гледачы маюць магчымасць паглядзець на зрэз кінематаграфічнага мыслення людзей з розных кантынентаў, з другога — глядзець на сябе з іншага боку таксама патрэбна. У журы адзначаюць: праблема ў тым, што аўтары зразумелі сваю задачу на ўзроўні занадта простай схемы, а трэба было «выйсці за межы жанру», адточваць аўтарскі почырк ды экранную стылістыку, бо найважнейшае ў кіно тое, як кажа аўтар, а не які мэсэдж укладае ў кінатэкст. І пад гэтае апісанне падыходзяць стужкі-пераможцы. На трэцяе месца журы паставіла аўстрыйскае кіно «Своечасова» (пра грамадства, якое залежыць ад тэхнікі). Мітрый Сямёнаў-Алейнікаў адзначае, што «гэта цудоўная работа, і выдатна, натуральна, што яна знятая на мабільны тэлефон: гэта пасуе і па ідэі, і па рэалізацыі — кіно пра смартфон знятае на смартфон. І сама ідэя таго, што тэлефон — не заўжды наш сябра і компас, які прывядзе ў патрэбнае месца, вартая ўвагі». «Срэбра» атрымала брытанскае кіно «Прымат» (пра адлегласць, якую пакідае паміж людзьмі лічбавая эпоха), знятае 19-летнім хлопцам у выглядзе моцнага сатырычнага хорару, а бюджэт спатрэбіўся, напэўна, толькі на маску малпы. Досыць невідавочным выбарам падалася і румынская стужка-пераможца «Доўгая гісторыя каротка» — кранальная карціна пра жыццё смаўжоў. Антон Сідарэнка лічыць, што фільм «ідэальна ілюструе галоўнае правіла: у кіно вельмі важны ракурс, маштаб аўтарскага бачання. Кожны раз мы праходзім міма смаўжоў і не заўважаем іх, а рэжысёр не проста заўважыў, але і стварыў неверагодную гісторыю».

Галоўнай інтрыгай фестывалю ўсё ж было Гран-пры, і выбар журы кінакрытыкі называюць сінефільскім: перамагло кіно з ЗША, знятае рэжысёрам з Бангладэш «Інтэр’еры і экстэр’еры». Ігар Сукманаў падкрэсліў, што гэта той мабільны фільм, з якога пачынае распускацца сапраўднае Кіно: «У чым асаблівасць кінематографа? Ён не скаваны путамі, гэта маленькі абсалют. З гэтага пункту гледжання за апошнія некалькі гадоў гэта адзіная работа, якая адпавядае паняццю абсалюту. Прырода кіно складаецца з вуаерызму, падглядвання, і магія тут менавіта ў тым, што мы назіраем за экзатычным, але штодзённым жыццём, якое хавае ў сабе шмат нераскрытых сюжэтаў. З такога ракурсу гэта кіно, якое дае нагоду для думак і далейшай творчасці, вартае ўзнагароды».

Сёлетняе кінаспаборніцтва прайшло пад дэвізам нефармату. Культуролаг Максім Жбанкоў лічыць, што гэта не толькі адмова ад кінематаграфічных клішэ, але і досвед новага бачання, мовы і нязвыклага для нашага лакальнага асяродка ўспрымання. Абсалютная большасць беларускіх стужак, дасланых на конкурс, была знятая невынаходліва і з немудрагелістай драматургіяй. У нас таксама былі свае спробы «Інтэр’ераў і экстэр’ераў», але не вельмі ўдалыя. Тым не менш пераможцу ў намінацыі «Нефармат» вызначыць было лёгка (гэта рабіла народнае журы): безумоўны лідар — «Ягор» Рамана Падалякі і Міхаіла Зуя, якому таксама ўручылі спецыяльны прыз ад арганізатараў фестывалю кампаніі velcom. Стужка — экранізацыя ўрыўка з кнігі Андруся Горвата «Радзіва “Прудок”», ролі ў якой выканалі артысты Купалаўскага тэатра. Эксперты зазначылі, што кіно знята вельмі граматна, тэхнічна, але прачытанне Горвата падалося ім занадта драматычным, а кампазіцыя — вельмі тэатральнай. Рэжысёрамбеларусам сябры журы параілі больш рызыкі, падманлівай прастаты (як у «Квадраце» Малевіча), сістэмна выбудаваных сюжэтаў і ўважлівага стаўлення да фактуры, бо сёлетнія стужкі, па іх меркаванні, былі «ўмерана пакаёвай тэмпературы». Дарэчы, у шорт-ліст фестывалю трапіла і яшчэ адна беларуская работа «No lift », знятая ў Індыі. Прыкмета таго, што кіно сёння — з’ява глабальная, а паняцце нацыянальнага фільма варта пераглядаць: справа ўсё ж не ў прапісцы аўтара, а ў культурным досведзе, почырку і стылістыцы. Асабліва гэта тычыцца мабільнага кіно, бо што яшчэ павінна быць больш аўтарскім: уладальнік непрыкметнага смартфона здымае спантанны маленькі шэдэўр.

 Маргарыта ДЗЯХЦЯР

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Вынікі на ЦТ ацэньваліся па дзвюх методыках

Вынікі на ЦТ ацэньваліся па дзвюх методыках

Але сертыфікаты абітурыенты атрымалі з баламі па ранейшай сістэме падлікаў.

Грамадства

Дызайнерка з Оршы зладзіла вяселле з беларускім каларытам

Дызайнерка з Оршы зладзіла вяселле з беларускім каларытам

Ідэя зладзіць свята ў беларускім стылі належыць яе выбранніку Аляксею Валадзько.

Прэзідэнт

Чаму буксуе «аршанская мадэль»?

Чаму буксуе «аршанская мадэль»?

Вынікі рэзананснай камандзіроўкі Прэзідэнта ў Аршанскі раён падвялі на спецыяльнай нарадзе — не абышлося без адставак.

Грамадства

Якія патрабаванні прад'яўляюцца да новых падручнікаў?

Якія патрабаванні прад'яўляюцца да новых падручнікаў?

У наступным навучальным годзе ў беларускіх школах будуць выкарыстоўвацца 44 новыя вучэбныя дапаможнікі.