23 Верасень, нядзеля

Вы тут

«Прафесія Настаўніка святая. Настаўніка, а не прадаўца ведаў у школе»


Што такое адукацыя: паслуга, тавар ці ўсё ж жыццёвая неабходнасць? А калі і тое, і другое, і трэцяе, то дзе тая раўнадзейная, якая дазваляе пры мінімуме намаганняў атрымаць максімальны вынік? І ці дасягальна гэта? Як суадносіцца адукацыя ў якасці сацыяльнага праекта дзяржавы і асабістага бізнес-праекта канкрэтнага грамадзяніна? Пра гэта і многае іншае — у гутарцы са старшынёй Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, членам-карэспандэнтам Нацыянальнай Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь Ігарам МАРЗАЛЮКОМ.


— Ігар Аляксандравіч, для пачатку хачу павіншаваць Вас з выбраннем членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук нашай краіны. Я сустракаюся з Вамі не ў першы раз, але для чытачоў сайта zviazda.by гэта новы фармат. З нашай гутаркі мы пачынаем праект  «Пяты паверх»

Змены ў сістэме адукацыі сёння закранулі ўсіх і выклікалі бурны водгук у медыйнай прасторы. У чым вастрыня праблемы, калі яна ёсць, і якое ваша бачанне тых пытанняў, якія бурна абмяркоўваюцца сёння?

— За віншаванне дзякуй. Абранне ў Акадэмію навук для любога вучонага — вельмі важная падзея ў жыцці. Наперадзе праца, праца і яшчэ раз праца на карысць нашай краіны. Цяпер перайду да адказу на пастаўленае пытанне. Тое, што праблемы айчыннай адукацыі выклікалі настолькі бурную дыскусію, на мой погляд, ёсць факт сталасці і неабыякавасці беларускага грамадства. Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка ініцыяваў гэтае пытанне надзвычай дакладна і ясна — адукацыя з'яўляецца прыярытэтам у галіне дзяржаўнай палітыкі на ўсіх яго этапах і яна павінна адказваць не толькі пытанням сённяшняга, але і заўтрашняга дня.

Нацыянальная сістэма адукацыі — пытанне адначасова і сацыяльнае і эканамічнае. Складанасць падыходаў да яго рашэння заключаецца ў дынаміке жыцця сучаснага развітога грамадства. Інжынер-механік 20-30 гадоў таму і сёння — гэта не адно і тое ж: новыя тэхналогіі, аўтаматызацыя вытворчасці патрабуюць радыкальнай карэкціроўкі тых праграм, якія былі да гэтага.

— Вы сказалі, што сістэма адукацыі датычыцца ўсіх узростаў і катэгорый грамадзян. Дырэктар «Артэка» Міхаіл Міхайлавіч Сідарэнка — адзіны абраны на пасаду дырэктара працоўным калектывам, аднойчы заўважыў: «Я стаў займацца дзецьмі выключна з-за страху. Уявіў свет, у якім пройдзе мая старасць, і зразумеў, што трэба ратаваць становішча». Мне думаецца, што ў гэтай пазіцыі якраз і заключаецца разгадка фундаментальнасці адукацыі ў жыцці грамадства. Што Вы думаеце на гэты конт?

— Схематычна змадэлюем сітуацыю. Тыя, хто сёння прыйшлі ў першы клас, ўвойдуць у актыўнае эканамічнае жыццё краіны мінімум праз дваццаць гадоў. Гэта значыць вынікі кіраўнічых рашэнняў, якія прымаюцца сёння службовымі асобамі ў сістэме адукацыі, будуць рэальна адчувальныя за межамі іх кар'еры, калі яны будуць на заслужаным адпачынку. Гэта я адношу і да сябе асабіста. Але ці застанемся мы ўсе ў баку ад гэтага, сыдучы на ​​заслужаны адпачынак? Не і яшчэ раз не. Ці змогуць яны зарабляць на наша забеспячэнне — пенсіі, сістэму аховы здароўя і гэтак далей? Калі казаць без пафасу і высокіх слоў, Беларусь — невялікая еўрапейская краіна, якая жыве ў трэндзе еўрапейскага развіцця: са старэннем насельніцтвам, ростам працягласці жыцця, нізкай нараджальнасцю. Гэта факты, вядомыя ўсім. Але і гэта не ўсё. Мы — краіна небагатая прыроднымі рэсурсамі, у адрозненне ад Расіі і Казахстана ў нас няма «падушкі бяспекі» ў выглядзе прыроднай рэнты, якую атрымліваюць за кошт продажу сыравіны.

Для таго, каб выраўнаваць становішча і адчуваць сябе на роўных у сістэме эканамічнага партнёрства, мы мусім хаця б на крок апярэджваць іх у сістэме адукацыі. Іншага рэсурсу ў нас няма. Я асабіста так разглядаю задачы, пастаўленыя Прэзідэнтам па ўдасканаленні сістэмы адукацыі.

Ёсць і іншы аспект пры вырашэнні гэтай задачы, які выцякае з таго, што я ўжо сказаў. Мы можам пабудаваць якое-небудзь прадпрыемства, дакладна разлічыць бізнес-план, дэталёва прадугледзець усе выдаткі і рызыкі, знайсці рынкі збыту і гэтак далей. Але пры гэтым можам і памыліцца. Такое бывае, сучасная эканоміка складаная і непрадказальная, гэта здараецца ва ўсіх краінах. Але ў сістэме адукацыі памыляцца нельга. Гэта разумеюць, спадзяюся, сёння ўсе. Па гэтай прычыне і спрэчкі такія вострыя, і ацэнкі і прапановы радыкальныя. Але гэта наша з вамі рэальнае жыццё.

— Шмат спрэчак сёння пра лёс гімназій. Экзамены ў пятыя класы могуць адмяніць, прыём будзем ажыццяўляцца па прапісцы. Наколькі гэта рашэнне апраўдана з Вашага пункту гледжання, і што парламенцкая камісія будзе прапаноўваць па гэтым пытанні?

— У 2004 годзе ў нас пры паступленні ў ВНУ было ўведзена цэнтралізаванае тэставанне. Гэтая сістэма кантролю ведаў з'явілася не толькі сама па сабе, яна была апрабавана ў якасці эксперыменту на працягу трох гадоў у некаторых сталічных універсітэтах. Яе крытыкавалі, прыводзілі довады аб яе недасканаласці. Але што атрымалася ў выніку? Вы можаце прывесці ў прыклад хаця б адзін карупцыйны скандал пры паступленні ў ВНУ за гэты час? Я — не. І гэта сур'ёзны аргумент на яе карысць. Яна зняла сацыяльнае напружанне, ўсе размовы пра «блат» пры паступленні ў ВНУ сышлі ў мінулае. Менавіта вынікі тэставання паказалі, што ўзровень падрыхтоўкі ў сярэдняй школе пакідае жадаць лепшага. Сёння крытыкаў гэтай сістэмы амаль не засталося. Так, у эканоміцы з'явілася новая, практычна нікім не пралічаная ў колькасных адносінах паслуга — рэпетытарства. Практыка паказвае, што пры ўсіх ваганнях ў эканамічным жыцці краіны і даходах насельніцтва кошт рэпетыцыйных паслуг стабільны, а ў гэтым годзе па матэматыцы і фізіцы нават вырас — прыкладна на дваццаць пяць працэнтаў. У грамадстве ёсць разуменне каштоўнасці адукацыі як асновы будучага кожнага маладога чалавека.

Мы з вамі гутарым у Мінску. Колькі гімназій у цэнтры горада, напрыклад, у раёне плошчы Перамогі? Тры — чатыры. А ці можна набраць туды дзяцей па прапісцы? Адказ відавочны. Возьмем спальны раён. У ім адна гімназія і пяць школ. Як праводзіць набор дзяцей? Цотны бок вуліцы ідзе ў гімназію, а няцотны — у звычайную школу? Які крытэрый і хто яго вызначае? Прапануецца мноства варыянтаў: сумоўе, выніковы сярэдні бал за мінулы навучальны год у сярэдняй школе і гэтак далей. На першы погляд усё добра і прадумана, але няма галоўнага — колькаснага паказчыка, усё суб'ектыўна і знаходзіцца па-за зонай кантролю. А гэта значыць, што ў рэальным жыцці сацыяльнае напружанне ў такім тонкім пытанні, як адукацыя дзяцей, непазбежна.

Патрэбны незалежны экзамен з незалежнай праверкай. У сістэме паступлення ў гімназіі мяне зацікавіў факт высокіх прахадных балаў. Практычна ўсе дзеці здавалі экзамены на 9-10 балаў, але ў пятым класе вынікі пачыналі лавінападобна падаць. Першае, што прыйшло ў галаву — нешта тут не так пры здачы экзаменаў. Але ўсё аказалася значна прасцей. Ёсць зборнікі дыктантаў па беларускай і рускай мове, зборнік задач па матэматыцы. З іх выбіраецца адзін з варыянтаў пры паступленні. 

На працягу года бацькі завучваюць многаразова, амаль на памяць, усе заданні. Мне распавядалі, што адна з мам, якая чакала дзіця на ганку гімназіі ў час здачы экзамену, пачуўшы нумар варыянту, дакладна і выразна пераказала ўмову задачы і варыянт яе рашэння. Па сутнасці, экзамены сталі адкрытай прафанацыяй, нароўні з ацэнкай працы трэба ставіць адзнаку за ўседлівасць дзіцяці і настойлівасць бацькоў. У гэтым выпадку інтэлект не праглядаецца.

— Але адзіная праграма ў школах і гімназіях на базавым узроўні і адмена экзаменаў пасля чацвёртага класа пры паступленні ў гімназіі, на думку кіраўнікоў міністэрства адукацыі, прадугледжвала зняцце элітарнасці і выраўноўванне магчымасці для ўсіх навучэнцаў. Як быць з гэтым?

— Тут ёсць некаторая падмена паняццяў. Мы павінны стварыць роўныя магчымасці пры паступленні дзяцей у гімназіі і выключыць конкурсы бацькоўскіх кішэняў. Гэта будзе справядліва і дэмакратычна. Але дэмакратыя, па вобразнаму выразу Маргарэт Тэтчар, гэта яшчэ і права на няроўнасць. Давайце прымем той факт, што на самой справе людзі не ўсе аднолькавыя. Сама сістэма выстаўлення школьных адзнак прадугледжвае градацыю па няроўнасці ў залежнасці ад намаганняў вучня і яго здольнасцяў.

Гімназіі павінны не толькі застацца і развівацца, але і выступіць лакаматывам ўсёй сістэмы школьнай адукацыі краіны. Я разумею, што мая пазіцыя выклікае мноства крытыкі. Для пераканаўчасці прывяду прыклад з сістэмы аховы здароўя нашай краіны. У пачатку нулявых гадоў там пачалася мадэрнізацыя. Пры ўсёй крытыцы яна сёння прызнана адной з лепшых на постсавецкай прасторы. А што было ў аснове? Элітныя ўстановы ў выглядзе рэспубліканскіх навукова-практычных цэнтраў, многія з якіх знаходзяцца на сусветным узроўні. Калі да нас прыязджаюць калегі з Расіі, у запале дыскусій на тэмы аховы здароўя я прапаную ім назваць любы раённы цэнтр і паехаць туды ў раённую бальніцу. У нефармальных гутарках поспехі ў гэтай галіне Беларусі прызнаюцца практычна ўсімі.

— Школьныя настаўнікі скардзяцца на тое, што замест падрыхтоўкі да ўрокаў ім даводзіцца запаўняць велізарную колькасць папер і адцягвацца на арганізацыю і ўдзел у разнастайных мерапрыемствах. Як вырашыць гэтую праблему?

— Ва ўсіх гэтых размовах шмат эмоцый і мала канкрэтыкі. Школы — дзяржаўныя ўстановы, і бюракратыю ніхто не адмяняў. Для гэтага ёсць адміністрацыя школ, яна ўзаемадзейнічае з мясцовымі органамі ўлады, вядзе перапіску. Людзі за гэта грошы атрымліваюць, і гэта ўваходзіць у колу іх абавязкаў. Аднак рэальнае жыццё значна больш простае і празаічнае: тое, што павінен рабіць чыноўнік кіравання або аддзела адукацыі, з лёгкасцю перакладаецца на дырэктара або завуча школы, а тыя ў сваю чаргу дэлегуюць даручэнні настаўнікам. 

Чым ніжэй узровень падрыхтоўкі кіраўніка ў сістэме адукацыі, тым больш дакументаабарот — гэта не маё меркаванне, гэта асноўны закон бюракратыі. 

І пакуль не будзе нарматыўнага дакумента, які будзе рэгламентаваць дакументаабарот у школах, гэтае пытанне застанецца невырашальным. Трэба прыняць унутрыведамасны нарматыўны дакумент, які вызначае, якія дакументы павінен мець і весці настаўнік-прадметнік, якія павінен мець класны кіраўнік. Усё астатняе забараніць і на гэтым паставіць кропку.

Іншае пытанне, што лічыць бессэнсоўнымі мерапрыемствамі? Паход у музей, на спартыўныя спаборніцтвы, у тэатр? Школа акрамя адукацыйнай функцыі з'яўляецца яшчэ і інстытутам сацыялізацыі. Падкрэсліваю, не выхавання, а сацыялізацыі. Выхоўвае асяроддзе, менавіта таму бацькі і імкнуцца аддаць сваіх дзяцей у элітныя гімназіі. Не з прычыны таго, што там лепш вучаць, а па характары і змесце таго асяроддзя, у якім будуць знаходзіцца іх дзеці.

— Працытую вядомага педагога-рэпетытара, аднаго з самых актыўных удзельнікаў абмеркавання праблем адукацыі ў сацыяльных сетках: «Мы лічым, што самая вялікая праблема нашай сістэмы адукацыі — бядотнае становішча школьнага настаўніка... Начальства ўсіх узроўняў патрабуе выканання даручэнняў, бацькі вучняў часта прад'яўляюць неадэкватныя патрабаванні , самі навучэнцы добра ведаюць свае правы, але ігнаруюцца правы педагога... Сёння ў Беларусі ён — адзін з самых няшчасных людзей». Ваша меркаванне на гэты конт?

— Сама пастаноўка пытання не прадугледжвае дыялогу. Я настаўнік у трэцім пакаленні па маці, па бацьку — у другім, і цяга да школы, любоў да яе, роўна як і веданне яе адваротнага боку ў мяне на ўзроўні радавога інстынкту. Але я яшчэ і бацька. Што такое неадэкватныя патрабаванні бацькоў? Акрамя таго, што яны з'яўляюцца бацькамі вучняў, яны яшчэ з'яўляюцца і падаткаплацельшчыкамі, то бок ўтрымліваюць школьных педагогаў. Любы нармальны бацька на канфлікт са школьным настаўнікам не пойдзе, таму што ведае, што яго дзіця з'яўляецца заложнікам сітуацыі. Як у нас умеюць ў школе замучыць дзіцяці, усе мы ведаем, давайце глядзець праўдзе ў вочы. Традыцыйна настаўніцкая супольнасць вельмі стракатая і раз'яднаная — гэта асаблівасці творчых і педагагічных калектываў, але яна імгненна мабілізуецца і праяўляе карпаратыўную салідарнасьць, калі гаворка ідзе пра канфлікт бацькоў з тым ці іншым настаўнікам. І нават калі настаўнік згодны з бацькамі або дзіцем у той ці іншай сітуацыі, то ён аддае перавагу застацца ў баку ад канфлікту з калегам — яму працаваць у гэтай школе. Назавіце хоць бы адзін прыклад, калі школьны настаўнік за няякасную працу быў пакараны. Я такіх прыкладаў не ведаю.

— Працытую далей: «У настаўніка павінен быць толькі адзін дакумент, які ён абавязаны весці — класны журнал. Усе астатнія дакументы — усё без выключэння — павінны праходзіць міма настаўніка».

— А што рабіць з планам правядзення ці канспектам ўрока? Нашы настаўнікі пагалоўна такія геніяльныя, што ім не патрэбен канспект, і яны могуць па памяці весці любую тэму свайго прадмета? Варта прызнаць той факт, што за апошнюю чвэрць стагоддзя многія нашы школьныя педагогі сталі лічыць кантрольную функцыю ў сваёй працы асноўнай — яны правяраюць, як падрыхтаваў вучня рэпетытар ці бацькі. Ёсць і такія выпадкі, калі школьнікі хаваюць ад настаўніка той факт, што карыстаюцца паслугамі рэпетытара: сабе даражэй — настаўнік-прадметнік можа перад усім класам «даказаць», што толькі ён ведае свой прадмет. А выраз «Бог ведае на пяць, я на чатыры, усе астатнія на тры» ў розных варыяцыях, улічваючы дзесяцібальную сістэму, ведаюць не толькі сённяшнія школьнікі, але і іх дзядулі і бабулі.

Снабізм усёзнайства і сваёй выключнасці ў настаўніцкім асяроддзі сёння заквітнеў, як ніколі. Прафесія Настаўніка святая. Але Настаўніка, а не прадаўца ведаў у школе.

— Яшчэ два пытанні, якія выклікаюць крытыку: зборы грошай, названыя ў народзе паборамі, і абавязковая падпіска на перыядычныя выданні. Як вырашыць гэтую праблему?

— Зборы грошаў у школах — тэма не новая. Лакаматывам гэтага працэсу, як правіла, выступаюць актыўныя бацькі. У якую б школу або клас вы не прыйшлі, у ім заўсёды знойдзецца гіперактыўная маці, якая самастойна прапануе сябе ў бацькоўскі камітэт і з кожнай зручнай і нязручнай нагоды будзе прапаноўваць сабраць грошы: павіншаваць настаўнікаў з прафесійным святам, на Новы год, 8 Сакавіка і так далей. І паспрабуйце адмоўцеся здаць грошы — у вас ёсць заложнік — ваша дзіця. На бацькоўскім сходзе ў працягу пяці хвілін яна зробіць справаздачу аб расходзе грошай і прапануе абмеркаванне, якога не будзе. А далей усё гэта пераходзіць у звычку.

Як вырашыць праблему? Проста, ясна і зразумела — забараніць зборы наяўных грошай, акрамя аплаты дзяцей за саміх сябе пры разавых наведваннях музеяў, тэатраў і іншых класных мерапрыемстваў, якія патрабуюць аплаты. А калі ў кагосьці ёсць жаданне і магчымасць дапамагчы школе, то для гэтага ёсць разліковы рахунак папячыцельскага савета.

З друкаванымі СМІ таксама не бачу праблем. Да гэтага пытання міністэрства адукацыі не мае ніякага дачынення, гэта ініцыятыва мясцовых органаў улады. Няма такога паняцця, як абавязковая падпіска для канкрэтнага чалавека. Газеты і часопісы — такі ж тавар, як і ўсе астатнія. Трэба забараніць на ўзроўні мясцовых уладаў займацца такога роду акцыямі. Гэта раздражняе і прыніжае людзей. Можна прымусіць падпісацца, але як прымусіць чытаць? Для таго, каб быць папулярнымі і цікавымі зусім не абавязкова быць жоўтымі або апазіцыйнымі. Журналісцкая супольнасць, перахварэўшы, знойдзе сваё месца ў электронных СМІ, а друкаваныя выданні, як і ва ўсім свеце, набудуць рысы рэспектабельнасці і абавязкова знойдуць свайго чытача.

— Не менш актуальнай тэмай на сёння з'яўляецца пытанне аб скарачэнні тэрмінаў навучання ў вышэйшых навучальных установах. Наколькі гэта апраўдана, і ці не атрымаецца так, што праз некалькі гадоў давядзецца ўсё пераглядаць зноў?

— Яшчэ раз паўтару, у пытаннях адукацыі не павінна быць памылак, гэта можа занадта дорага нам усім абысціся. Хоць пытанне аб скарачэнні тэрмінаў адукацыі, пераглядзе праграм нарадзілася не сёння. На мой погляд, тут ёсць адна псіхалагічная пастка. За апошнія 25 гадоў пры пераходзе да рынку і лібералізацыі сістэмы адукацыі (перш за ўсё, я маю на ўвазе сістэму платных паслуг) у нас з'явілася вялікая колькасць прыватных ВНУ, якія рыхтуюць спецыялістаў гуманітарнага профілю. Вышэйшая адукацыя стала абсалютна даступнай. Чаго граху таіць, ва ўмовах дэмаграфічнага спаду, вучылі ўсіх, хто прыйшоў. Многія навучальныя ўстановы, якія даюць сярэднюю спецыяльную і сярэднюю тэхнічную адукацыю, — каледжы (у савецкі час іх называлі тэхнікумамі) — давалі ўзровень ведаў і навыкаў на парадак вышэй, чым некаторыя вышэйшыя навучальныя ўстановы.

Але гэта той выпадак, калі я катэгарычна супраць любых адміністрацыйных забарон і скарачэння асобных ВНУ — іх скароціць само жыццё. Узгадайце, яшчэ пяць гадоў таму ва ўсіх відах грамадскага транспарту віселі рэкламныя афішы з заклікамі ісці вучыцца ў медыцынскія каледжы. Бальніцы і паліклінікі сталіцы шукалі выпускнікоў дзявятых класаў, ўгаворвалі атрымліваць прафесію медсястры, падпісвалі дагаворы і плацілі стыпендыі. Бралі практычна ўсіх — з чацвёркай па дзесяцібальнай шкале па біялогіі. А што сёння? Конкурс у медыцынскія навучальныя ўстановы на ўзроўні 8,5 — 9 балаў. На пекара, кандытара, повара ў сярэднія навучальныя ўстановы конкурс вышэй, чым у ВНУ. У людзей змянілася стаўленне да адукацыі, многія сталі больш адэкватна ставіцца да саміх сябе і выбіраюць прафесіі, якія забяспечваюць сістэмы жыццезабеспячэння.

Да пытання скарачэння тэрмінаў навучання, асабліва па тэхнічных спецыяльнасцях, трэба падыходзіць асцярожна і не спяшацца. У патоку штодзённага жыцця мы ўспрымаем лічбавую рэвалюцыю як нешта натуральнае. Сотавыя тэлефоны, планшэты, новыя віды камп’ютараў сталі штодзённасцю. Але лічбавая рэвалюцыя прыходзіць і ў рэальны сектар эканомікі. Яшчэ раз паўтару тое, што сказаў у самым пачатку: інжынер-механік, інжынер-энергетык, ды і працоўны трыццаць гадоў таму і сёння не адно і тое ж. Вышэйшая матэматыка ў наш час стала як ніколі матэрыяльнай сілай і служыць базавай асновай для ўсіх тэхнічных спецыяльнасцяў. Я не бяру на сябе смеласць сказаць, як і на колькі трэба перагледзець праграму па дакладных навуках, для гэтага ёсць спецыялісты вышэйшай школы і акадэміі навук. Але тое, што яна патрабуе дэталёвай прапрацоўкі, сумненняў ні ў каго не выклікае.

Мы не можам сёння прадказаць, якія сегменты эканомікі стануць запатрабаванымі і як яны будуць развівацца ў будучыні, што стане іх асновай. А гэта азначае, што першасная універсітэцкая падрыхтоўка павінна быць фундаментальнай.

Акрамя прафесіі, ВНУ павінна даваць максімальную інфармаёмістасць для кожнага навучэнца і прывіваць навыкі практычнага ўвасаблення атрыманых ведаў у жыццё.

Сучасная эканоміка мяркуе бесперапыннасць адукацыі на ўсім працягу працоўнай дзейнасці, да прыкладу, як у лекараў. Шмат пытанняў сёння ёсць і да паслядыпломнай адукацыі, яе якасці і гэтак далей. І калі першасны ўзровень ведаў, атрыманы ва ўніверсітэце, нізкі, то як можна з маладымі кіраванцамі абмяркоўваць, да прыкладу, метадалагічную тэорыю для прыняцця рашэнняў Георгія Шчадравіцкага або інтэгральную філасофію Кена Уілбера з прывязкай да канкрэтнага рэгіёну або прадпрыемства?

— Апошняе пытанне: што такое сучасная школа асабіста для Вас і якая ў ёй роля настаўніка?

— Да пытанняў адукацыі мы часта падыходзім з пункту гледжання свайго досведу. Тыя веды, якія нам здаюцца цалкам натуральнымі і простымі, ў свой час для нас былі загадкай і адкрыццём. І ключ да гэтай загадкі даў настаўнік. Праходзіць час, многія выпускнікі па ўзроўні адукацыі на парадак пераўзыходзяць сваіх настаўнікаў. Але менавіта настаўнік стаў для ўсіх і кожнага тым чараўніком, які адкрыў шлях у краіну ведаў. У гэтым сэнсе прафесія настаўніка для мяне сакральная. Школа — вельмі складаны механізм і выпрабаванне для ўсіх — дзяцей, бацькоў, настаўнікаў. І ў гэтым складаным механізме мы часам спрабуем не вучыць сваіх дзяцей, а вучыцца наноў самі. Праблема школы, на мой погляд, сёння цалкам у іншым — нашы дзеці не перагружаныя, яны проста не занятыя. Адсюль пустое баўленне часу за камп’ютарам, скаліёзы і ўсе іншыя любаты, пра якія кажуць урачы. Нашы дзеці адрозніваюцца ад нас. У сучасным жорсткім і няпростым свеце ў іх праблем больш, чым падчас нашага дзяцінства. Акрамя навучання яны вырашаюць і складаныя сацыяльныя задачы: узаемаадносіны з аднагодкамі, настаўнікамі, бацькамі. Гэта іх час, а наша задача дапамагчы ім заняць сваё месца ў гэтым няпростым свеце.

Гутарыў Ігар КАЗЛОЎ 

Партнёр праекта «Пяты паверх»Замкавы комплекс «Мір»

Каментары

Очень глубоко и обьективно

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.