24 Люты, субота

Вы тут

Агляд Асноўнага конкурсу ігравога кіно «Лістапада»


Я сабе больш не давяраю. У пошуках «ісціны, любові і прыгажосці» на кінафестывалі «Лістапад» я паглядзела ўсе адзінаццаць фільмаў Асноўнага конкурсу ігравога кіно. І я не магла стрымацца ад смеху, плакала, ёрзала ў крэсле і з'язджала з яго, закрывала твар рукамі, а адзін раз нават вылаялася (на «Пакорлівай» Сяргея Лазніцы). Гэта ўсё зноў пра мяне, пра вас, пра кожнага, пра наша агульнае, пра ўвесь гэты стылы неўладкаваны ці ўсё ж уладкаваны «постсавок». Я знайшла ў гэтым любоў і такую прыгажосць, перад якой толькі замерці ў захапленні. Засталося пражыць некаторы час з гэтым набыткам і вылучыць з яго ісціну. Так, кіно зноў нас паглядзела. Цэлых адзінаццаць разоў.


«Ліс­та­па­д» Рай­нэра Са­рнэта.

Падчас кінафестывалю спіс любімых фільмаў звычайна папаўняецца: мой гэтым разам папоўніўся ў першую чаргу эстонскім «Лістападам». Я ніколі не бачыла нічога падобнага: гэта самае дзіўнае, прыгожае, незвычайнае відовішча з усяго, з чым мне даводзілася мець справу апошнім часам. Райнэр Сарнэт узнавіў на экране чорна-белае мінулае з яго разрывам паміж сялянствам і знаццю, з язычніцтвам і хрысціянствам, з духамі, магіяй і самымі прыземленымі чалавечымі жаданнямі. Ён аб'яднаў у гэтым фантасмагорыю, іронію, рамантызм, хорар і містыку, якая прымушае трапятаць. Ён пабудаваў на гэтым прыгожую, незвычайную, трагічную гісторыю кахання. Пры гэтым не менш важна, якое ўспрыманне культурнай і гістарычнай спадчыны транслюе Райнэр Сарнэт: паганства і хрысціянства ў фільме не супрацьстаяць адно аднаму, а суіснуюць; тут няма болю за шэрую галечу, у якой вымушаныя былі жыць продкі эстонца; не ўбачыце вы і паблажлівасці да нізкіх чалавечых праяў або да ўбогай агіднасці. Усе знакі мінулага рэжысёр прымае такімі, якія яны ёсць, і ў сваёй карціне прыводзіць іх да прымірэння. Больш за тое, на гэтай сярэднявечнай выродлівасці з самай непрыкметнай чалавечай фізіялогіяй ён стварыў дзівосны па прыгажосці, нават вытанчаны фільм.

Мабыць, гэтай «талерантнасці» не хапае Сяргею Лазніцу і ў прыватнасці яго карціне «Пакорлівая», дзе канцэнтрацыя абсурднасці, нялюдскасці і жудаснасці рэчаіснасці б'е наводмаш. Што ж, яго метад, хоць ён і паблажліва-дыдактычны, мы ацанілі. Фільм пра жанчыну з глыбінкі, якая едзе ў турму на спатканне з асуджаным мужам, ператвараецца ў своеасаблівае роўд-муві і нават у «вечнае вяртанне». Імя рэжысёра, эстэтыка фільма з першых кадраў, занадта ціхая і безабаронная гераіня і, нарэшце, выказванні калегі, якая радуецца за Пакорлівую, маўляў, яна горад паглядзіць і ў людзі выйдзе... намякаюць: прасвету ў фільме не будзе. І сапраўды галоўная гераіня — вядзёная — праходзіць гэты шлях, сустракаючыся з самымі нізкімі, амаральнымі і распушчанымі персанажамі. Гэтыя сцэны, а яны тут «збітыя», насычаныя і паказальныя, кладуцца ў пэўную характарыстыку таго свету, да якога, на думку рэжысёра, прыйшло расійскае грамадства. І тут становіцца страшна, таму што большасць з персанажаў фільма ты хацеў бы ніколі не сустракаць. Вядома, у гэтым ёсць пэўная маніпуляцыя рэальнасцю, аўтару было важна сканцэнтраваць «постсаўковы» жах так, каб пад канец ад яго нудзіла. Каны такое любяць і прымаюць на ўра.

«Гранатавы сад» Ільгара Наджафа.

Таксама ў форме роўд-муві, але ў метафізічным ключы, знятая грузінская карціна «Хібула» Георгія Авашвілі, якая распавядае пра шлях першага пасля распаду Савецкага Саюза прэзідэнта Грузіі Звіяда Гамсахурдыя. Палітык, імя якога звязваюць з аўтарытарызмам і нацыяналізмам, тут пазбаўлены ацэначных катэгорый, затое надзелены сумненнямі, болем за дзяцей Грузіі і страшнымі снамі, у якіх натоўп крычыць яму «Іуда». Я нават не ведаю, наколькі гэты фільм — аб прэзідэнце Грузіі і наколькі — проста пра чалавека і яго шлях. Кантэксты і для таго, і для іншага тут ёсць. Мы бачым раздробненую, змучаную краіну са стомленымі людзьмі і хісткімі дамамі, а ў гэтым антуражы — урад у выгнанні, які дакладна ведае, ад чаго бяжыць, але, здаецца, не ведае, куды. І мы бачым зрынутага кіраўніка ўрада, які затрымаўся між двух агнёў — ён не можа з'явіцца ў сваім кабінеце, але маральна не здольны пакінуць краіну. Ён спіць у вопратцы, мучыцца кашмарамі, трымае пры сабе зброю і раз-пораз падрываецца, каб зноў бегчы. Бо «нават дзеці ведаюць, што вы тут». Дарэчы, у асноўных конкурсах ігравога і дакументальнага кіно было прадстаўлена па адным грузінскім фільме — я магу толькі сказаць «от гэтыя грузіны» і запісаць кожны ў спіс сваіх фаварытаў.

Не падкачала і румынскае кіно. У леташнім конкурсе «Сьераневада» Крысці Пую і «Выпускны» Крысціяна Мунджыу абмяркоўваліся больш за ўсіх, а «Парарока» Канстанціна Папеску ў гэтым годзе — на мой погляд адзін з самых драматургічна і па-рэжысёрску моцных карцін. Хоць складана ўвязаць «Парароку» з глабальным пытаннем постсавецкай прасторы (у леташнім конкурсе румынскія карціны былі якраз самымі актуальнымі, выразнымі і дасціпнымі ў кантэксце нейкай сістэмы, якая нас аб'ядноўвае), яна распавядае якраз гісторыю самую што ні ёсць універсальную. Доўгімі планамі, напружаннем, нагнятаннем, разумна разыгранай неадчэпнай ідэяй галоўнага героя. Сям'я з двума дзецьмі, якую мы бачым у карціне, настолькі ж шчаслівая ў пачатку, наколькі нешчаслівая ў канцы: калі бацька з дзецьмі выходзіць на дзіцячую пляцоўку, дачка знікае і ўсё коціцца ў тартарары. Пакуты бацькі, які пачынае ўласнае расследаванне, канчаюцца жудасным фіналам, і пакуль мы да яго не даходзім, фільм учэпіста трымае гледача каля экрана. Пэўны румынскі феномен — уменне трымаць у напружанні без асаблівай дынамікі развіцця дзеянняў. Дзіўна.

Асабліва цікава было паглядзець на незнаёмую, але прывабную аўтэнтыку ў азербайджанскай карціне «Гранатавы сад» Ільгара Наджафа і фільме з Кыргызстана «Кентаўр» Актана Арым Кубата. Абедзве карціны вычляняюць кінематаграфічнасць з самога атачэння. Як універсалізм першага фільма, так і падкрэсленая лакальнасць другога прыгожа абыходзяцца з матэрыялам сваёй унікальнай сістэмы — прыроды, архітэктуры, культуры. Як і «Лістапад», яны апрацоўваюць сваю спадчыну, не падганяюць кіно пад каноны, захоўваюць у гэтым саміх сябе. Мяне пакарыла арганічнасць і чуллівасць аднаго з галоўных герояў азербайджанскай карціны — старога мужчыны, які жыве з нявесткай і ўнукам, трымае вялікі сад з гранатавымі дрэвамі і прымае сына, які знік дванаццаць гадоў таму. Мне было радасна чуць кыргызскую легенду і бачыць у ёй сюжэтны ключ у фільме «Кентаўр», дзе галоўны герой па сутнасці з'яўляецца канакрадам, а ў сваіх таемных матывах спадзяецца адрадзіць былую згуртаванасць свайго народа.

«Па­кор­лі­вая» Сяр­гея Лаз­ні­цы.

Вельмі своеасабліва, але таленавіта немка Валеска Грызебах у сваім фільме «Вестэрн» распавядае гісторыю пра групу нямецкіх будаўнікоў, якія прыехалі на працу ў балгарскую правінцыю. Як пісьменна і ледзь прыкметна — пункцірам — яна вымалёўвае пэўны характар немцаў, якія трапляюць у Балгарыю, вобраз мясцовых жыхароў, дыспазіцыю паміж імі. Як яна вылучае з нямецкіх «заваёўнікаў» аднаго персанажа, які аказваецца сваім-чужым і на тым баку, і на другім, а ў рэшце рэшт проста паталагічна адзінокім чалавекам. Тут ёсць пустэча, пясок, конь, заваяванне зямель — знакі вестэрна, і непараўнальныя сцэны, дзе балгары з немцамі размаўляюць, не ведаючы мовы адзін аднаго. Вельмі тонкі, далікатны, але, у той жа час, бязлітасны погляд на сваіх суайчыннікаў сярод іншых еўрапейскіх народаў, шматзначная гульня са словам «заваёўнік» ці «заваяванне», без чаго не абыходзіцца вестэрн, і ўжо на другім плане — амаль заўважны мост паміж сённяшняй Германіяй і яе былымі амбіцыямі.

Асноўны конкурс чарговы раз пацвердзіў, што праз зварот да ўласнай культуры, што б за гэтым словам ні стаяла, кінематограф набывае незвычайную моц. Наколькі гэта магчыма, я ўсе прадстаўленыя ў праграме культуры спасцігнула і нават знайшла ў сваім бэкграўндзе прычыны ставіцца да кожнага з фільмаў прадузята. Да расійскай беспрасветнасці, азербайджанскага болю, нямецкіх рэфлексій, літоўскіх пошукаў, эстонскага прыняцця. Я ўсё бліжэй да вызначэння ісціны. І я ведаю, дзе працягваць яе шукаць.

Ірэна Кацяловіч

katsyalovich@zviazda.by

Загаловак у газеце: Кінематаграфічнасць постсавецкай прасторы — у самой гэтай прасторы

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Надзея для Вары

Надзея для Вары

Калi хварэюць блiзкiя, гэта заўсёды гора, але няма гора большага, чым калi хварэюць дзецi. 

Грамадства

Андрэй Раўкоў: Я не марыў быць генералам

Андрэй Раўкоў: Я не марыў быць генералам

Мiнiстр абароны — пра складаны шлях да генеральскiх пагонаў, перспектывы развiцця беларускай армii i мiрнае неба над галавой.