Вы тут

Псіхалагічныя цукеркі Іны Бранштэйн


Жыве цяпер у Мінску, ціха і сціпла, і амаль ужо не выходзіць з кватэры з прычыны сталага ўзросту, адна жанчына. Ёй 85 гадоў, завуць Іна Бранштэйн. Інтэрнэтам не карыстаецца, а таму нават і не вельмі ўяўляе размаху сваёй папулярнасці. А між тым яе чытаюць, каментуюць і дзякуюць ёй завочна сотні і тысячы людзей у самых розных краінах свету. Калі я набрала яе імя ў сеціве, то ўбачыла артыкул пра яе ў газеце «Наш Тэхас» (ЗША), на нямецкіх сайтах, абмеркаванне, прысвечанае ёй, на форуме ў Баку і на многіх іншых рускамоўных сайтах у Расіі, Ізраілі, ЗША, Аўстраліі. Чым жа так праславілася гэтая з выгляду звычайная пажылая жанчына? І за што ёй дзякуюць зусім незнаёмыя людзі?


Аказваецца, за вершы, якія Іна Якаўлеўна пачала пісаць даволі позна, ужо пасля выхаду на пенсію. І звярнулася яна да творчасці зусім не ад добрага жыцця. «Калі нягоды зашкальваюць, тады альбо пятля, альбо гумар. Гумар — гэта выратаванне», — кажа, прыгожа грасіруючы гук «р», Іна Якаўлеўна.

Лічыць гэта парадоксам ці не, справа ваша, але трагічныя абставіны жыцця ў яе выпадку пераплавіліся ў вершаваныя радкі, якія прымушаюць усміхацца кожнага, каму трапляюцца на вочы.

«Шмат разоў даводзілася чытаць пра гэту выдатную жанчыну і чытаць гэтыя вершы, і кожны раз знаходжу нешта новае для сябе, і радуюць яны, грэюць...», — пішуць пра свае ўражанні яе чытачы. — «Якое задавальненне чытаць гэтыя вершы! Ёсць людзі, якія бачаць у лужыне бруд, а іншыя бачаць зоркі...», «Разумніца Іна! А па-іншаму і жыць не варта, асабліва на пенсіі», «Не проста задавальненне, мора пазітыву!»...

І насамрэч, яе іранічныя і ў той жа час вельмі душэўныя вершы, у якіх столькі бліскучага гумару, столькі праўды, столькі аптымізму, сагрэлі і працягваюць саграваць многіх людзей. Хоць і нарадзіліся гэтыя словы і радкі з разбітага сэрца.

«У мяне жыццё скончылася, калі памёр мой сыночак, — кажа яна, і відаць, што яе боль дагэтуль свежы, хоць з таго трагічнага моманту прайшло ўжо 23 гады.

— Медыкі сказалі: смерць з невядомай прычыны. Яму было 32. Ён скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут і інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве, застаўся там. Пісаў вершы. Ён не быў паэтам і не лічыў сябе ім: пісаў для сяброў, на абрыўках паперак. Аднойчы напісаў: «У сне я запускаў літары ў неба...» Калі ён прыязджаў з Масквы, я была абсалютна шчаслівая. Неяк прыехаў, прыйшоў позна. Раніцай зазірнула да яго — спіць. Я пайшла на працу. Вярнулася, а ён усё так жа ляжыць на канапе. Аказалася, памёр у сне... Гэта перакрэсліла ўсё маё жыццё. З таго часу я, як сказаў Шаўчэнка: «...і не знаю, чи я живу, чи доживаю, чи так по світу волочусь, бо вже не плачу й не сміюсь...» А менш чым праз два гады памёр муж...

Але вось падумайце самі, якая ўсё ж недаступная розуму штука — жыццё — і якія неспасціжныя мы, людзі. Некаторыя з нас здольныя на самыя сапраўдныя цуды. Таму што цяжка ўявіць, і далёка не ў кожнага гэта, на жаль, атрымліваецца — з самых невыносных трагедый вырасціць радкі, поўныя душэўнага цяпла. Іна Якаўлеўна стала пісаць іх, каб дапамагчы выжыць самой сабе, а аказалася, яны сталі апорай і для многіх іншых. Напэўна, дзякуючы асаблівай жыццёвай філасофіі, якая праглядаецца ў гэтых радках. Гэтая філасофія, на першы погляд, даволі простая: шукаць у штодзённым жыцці падставы радавацца, хай нават самыя маленькія. Але самая глыбокая мудрасць заўсёды простая...

«Я цяпер шаную кожны дзень. Раніцай гляджу — сонейка, і радуюся, — кажа Іна Якаўлеўна. — Прырода мяне вельмі радуе». І дадае іранічна: «Так, нават такую адзінокую старую, як я»... У кожным новым дні яна стараецца знайсці, разглядзець сваю асалоду — асалоду гэтага дня. І многія яе вершы пачынаюцца менавіта з гэтых радкоў: «Какое блаженство...».

***

У яе кватэры шмат кніг. І сярод іх — бронзавы бюст. «Гэта мой бацька, — кажа Іна Якаўлеўна, — Ён сябраваў з вядомым беларускім скульптарам Азгурам, гэты бюст — яго работа. Бацьку расстралялі ў 1937-м. Маме далі 8 гадоў лагераў як жонцы «ворага народа», мяне гадавала цётка...»

Іна Бранштэйн усё жыццё працавала ў школе настаўніцай гісторыі, пайшла на пенсію ў 80 гадоў. Ніякіх жаночых хобі ў яе ніколі не было, ніколі яна не шыла, не вязала... «Для мяне, як для мужчыны, — толькі праца», — смяецца яна. І зараз на яе працоўным стале — Бухарын і «Вайна і мір» Льва Талстога. «Мяне не цікавяць любоўныя раманы, і так было заўсёды. Нават у рамане «Вайна і мір» мяне заўсёды найбольш цікавіла вайна...» Па тэлевізары дагэтуль глядзіць толькі навіны: «А хіба ёсць яшчэ нешта цікавае?..»

Яна не памяняла сваіх поглядаў. «Захапляюся Леніным і цаню яго, што б там цяпер ні казалі пра яго, — сцвярджае Іна Якаўлеўна. — На жаль, усё, што рабілі рэвалюцыянеры ў пачатку мінулага стагоддзя, было ператворана ў процілеглае. Яны жылі для народа, каб даць шчасце людзям. Вось я гэта кажу і адчуваю, што зараз гэта гучыць амаль гумарыстычна... У мяне ёсць збор твораў Леніна, і я яго перачытваю да гэтага часу. Я лічу, што гэты чалавек вельмі паслядоўна і разумна стараўся пабудаваць справядлівае грамадства. Але, відаць, гэта наогул утопія...»

Кнігі і бюст бацькі, Якава Бранштэйна, работы З. Азгура.

І працягвае: «Ну вось чытаеш «Як гартавалася сталь» — гэта ж праўда ўсё так і было, людзі гарэлі! Была вера, надзея... Для ўсіх нас радзіма — гэта было самае дарагое, святое. А цяпер кожны сам сваё маленькае шчасце будуе. А калі не здолеў, значыць дурны, так і жыві, значыць, нічога іншага і не заслугоўваеш — вось такая філасофія цяпер. Замест веры і надзеі — камфорт. Камусьці гэтага хапае...»

Але ўсё ж хапае гэтага далёка не ўсім. Чалавек такі ўжо ад прыроды, што не можа без веры і без надзеі. І без радасці. Таму і пішуцца вершы. Нават падчас сардэчнага прыступу (у Іны Якаўлеўны мігальная арытмія). «Прыму лекі, стане крыху лягчэй — саджуся і пішу, — прызнаецца яна. — Часам раніцай уставаць неахвота, дык складаю лежачы...»

«Проста ад сэрца да сэрца — напэўна, так і трэба жыць. І радавацца таму, хто побач, і людзей радаваць, радасць дарыць», — у гэтым яе жыццёвая філасофія.

Вось і радуе яна людзей сваімі «блаженствами», якія разляцеліся па свеце дзякуючы інтэрнэту і заваявалі сэрцы чытачоў у розных краінах. І нават зборнік вершаў «Раніца сяк-такера» выпусцілі ў выглядзе кнігі яе сябры. Шмат хто называе іх своеасаблівымі «таблеткамі ад дэпрэсіі», але Іне Бранштэйн больш падабаецца называць іх «псіхалагічнымі цукеркамі» — цукеркі ж смачнейшыя за таблеткі!

***

...Так, жыццё бывае з намі жорсткае. І мы спрабуем асэнсаваць і зразумець гэтую жорсткасць і боль, які яна можа нам прыносіць. Часам нават апраўдаць... І тады з'яўляюцца выказванні накшталт «Не бойцеся пакут, яны ўзвышаюць» або «Не могуць быць прыгожымі вочы, якія не плакалі ні разу. Не можа быць жывым і любячым стэрыльнае сэрца». Але ў нашых сілах у гэтым жыцці, што б яно на нас ні абвальвала, заўважыць штосьці яшчэ. Прыгажосць, радасць, каханне... І камусьці гэта ўдаецца, як Іне Бранштэйн, напрыклад...


Трохі «блажэнстваў» ад Іны Бранштэйн

Какое блаженство подняться с асфальта

И знать, что твое небывалое сальто

Закончилось не инвалидной коляской,

А просто испугом и маленькой встряской.

Теперь вы со мной согласитесь, друзья,

Что все-таки очень везучая я.

***

Какое блаженство по рынку ходить

И новую кофту однажды купить.

Обновка — молекула мини-блаженства

В потоке природного несовершенства.

И радости разные встретятся чаще...

Не смейся над бабушкой в кофте блестящей.

***

Какое блаженство в постели лежать

И на ночь хорошую книгу читать.

Сто раз прочитаешь знакомую прозу,

И все тебе ново — спасибо склерозу.

***

Какое блаженство на стул приземлиться.

Момент... И уже не болит поясница.

А до приземленья болела, зараза.

Я села, и боль улетучилась сразу.

***

Какое блаженство на старости лет

Своими ногами идти в туалет.

А после в обратный отправиться путь

И быстренько под одеяло нырнуть.

А утром проснуться, проснуться и встать

И снова ходить, говорить и дышать.

Святлана БУСЬКО

buskо@zvіаzdа.bу

Загаловак у газеце: Бачыць у лужыне... зоркі

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Культура

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Нязвыклая форма — заўсёды штуршок для пошуку.

Культура

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Дзе замежнікі вывучаюць савецкую архітэктуру.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра бунт малога, выпадак на ферме і цікавае выступленне на вяселлі.