Вы тут

Каталонскі крызіс


Рэферэндум у Каталоніі, абвешчаны і праведзены насуперак волі цэнтральнага ўрада, падняў на вушы ўсю Еўропу. Як і жорсткія захады, якія зрабіў Мадрыд, спрабуючы спыніць правядзенне рэферэндуму. Каталонскія ўлады кажуць пра больш як 800 пацярпелых.


З юрыдычнага пункту гледжання, калі разглядаць нацыянальнае заканадаўства, Іспанія мае магчымасць выкарыстоўваць усе меры, каб пазбегнуць сепаратызму. Каталонія з'яўляецца самым багатым рэгіёнам краіны, у ім пражывае амаль пятая частка насельніцтва. Гэта самы запатрабаваны ў турыстаў рэгіён, а Барселона карыстаецца большай папулярнасцю ў многіх, чым сталіца — Мадрыд. Нягледзячы на невялікую па мерках усяго каралеўства тэрыторыю — 32 108 кв. км з 505 990 кв. км агульнай плошчы краіны, яна размешчана ў стратэгічна важнай вобласці іспанскай дзяржавы. На коне не толькі сама Каталонія. Іспанія доўгі час мае праблемы і ў іншай сваёй частцы — Краіне Баскаў. Калі Каталоніі ўдасца выйсці са складу краіны, ніхто не сумняваецца, што за ёй рушыць услед і Краіна Баскаў. А гэта яшчэ больш як два мільёны насельніцтва іспанскай дзяржавы, а таксама 7 234 кв. км тэрыторыі. Дарэчы, у буйных гарадах Краіны Баскаў ужо адбыліся дэманстрацыі ў падтрымку аддзялення Каталоніі.

З пункту гледжання меўшых месца прэцэдэнтаў у ЕС усё не так проста. У 2014 годзе Лондан дазволіў Шатландыі правесці аналагічны рэферэндум аб выхадзе з Вялікабрытаніі. Рэферэндум адбыўся без усялякага гвалту з боку ўладаў, і Лондану пашанцавала — 55 працэнтаў выбаршчыкаў прагаласавалі супраць выхаду.

Праўда, у сакавіку гэтага года парламент Шатландыі прагаласаваў за правядзенне новага рэферэндуму ў перыяд паміж восенню 2018 і вясной 2019 гадоў. Сітуацыю для Іспаніі аблягчае той факт, што ў цяперашні момант Вялікабрытанія знаходзіцца ў шлюбаразводным працэсе з Еўрапейскім саюзам і ў палітыкаў ЕС, мякка кажучы, не вельмі папулярная. Але гэта не азначае, што ў ЕС зусім няма палітыкаў і палітычных партый, здольных падтрымаць каталонцаў супраць іспанскай дзяржавы. У прыватнасці, віцэ-прэзідэнт Еўрапейскага парламента, лідар аўстрыйскіх «Зялёных» Ульрыке Луначэк заклікае да рэалізацыі шатландскага варыянту з дазволеным уладамі рэферэндумам у Каталоніі. Яна рашуча асудзіла выкарыстанне гумавых куль і дубінак іспанскімі паліцэйскімі і заклікала Еўракамісію неадкладна стаць пасярэднікам паміж іспанскім цэнтральным урадам і рэгіянальным урадам Каталоніі.

Не варта забываць і пра тое, што ў справу ўцягнутыя і інтарэсы суседзяў. Каталонскія сепаратысты знаходзяцца ў поўнай упэўненасці, што частка французскай тэрыторыі таксама з'яўляецца часткай Каталоніі і ў выпадку набыцця незалежнасці могуць пачаць на яе прэтэндаваць, садзейнічаючы правядзенню там аналагічнага рэферэндуму. Што зусім не трэба Парыжу, у якога і так ёсць падобныя тэрыторыі, здольныя задумацца пра сепаратызм, напрыклад, Корсіка.

У цэлым, цэнтральныя ўрады асобных краін ЕС будуць закрываць вочы на жорсткія дзеянні Мадрыда пры неабходнасці. Паспяховы выхад Каталоніі можа стаць ініцыятарам вялізных праблем для ўсяго Еўрасаюза. Каб пазбегнуць праблем з сепаратызмам, неабходна падтрымліваць адно аднаго. А праб­ле­мы з се­па­ра­тыз­мам мо­гуць уз­нік­нуць пры іс­ну­ю­чым ста­ноў­чым пры­кла­дзе ў ЕС у мно­гіх кра­ін. На­прык­лад, я адзін раз у жыц­ці быў у Ве­не­цыі, але ка­лі яе на­ве­даў, то па­тра­піў аку­рат на ак­цыю ве­не­цы­ян­скіх се­па­ра­тыс­таў аб вы­ха­дзе са скла­ду Іта­ліі.

Органы Еўрасаюза таксама будуць падтрымліваць дзеянні Мадрыда. Афіцыйна праблема сепаратызму ў ЕС вырашаецца з дапамогай стварэння еўрарэгіёнаў. Любая тэрыторыя, што мае падобнае па этнічным складзе насельніцтва, якое падзелена дзяржаўнымі граніцамі, можа стаць еўрарэгіёнам, атрымліваць датацыі і нават адкрыць свой офіс у Бруселі.

Афіцыйны пункт гледжання Бруселя просты — уся тэрыторыя краін, якія ўвайшлі ў ЕС, не мае патрэбы ў далейшым нацыянальным вызначэнні, паколькі сама ідэя ЕС сцірае межы. Таму Каталонія можа быць выключана са складу ЕС, калі ёй удасца ўсё ж выйсці са складу Іспаніі, у навуку астатнім па-сепаратысцку настроеным рэгіёнам.

Усё ж Мадрыду неабходна дзейнічаць вельмі акуратна. Празмерны гвалт можа прынесці сепаратыстам палітычную падтрымку ўплывовых сіл звонку і прывесці да эскалацыі сітуацыі. Не будзем забываць, што ў 1930-х гадах краіна была ахоплена грамадзянскай вайной, і гэта не павінна паўтарыцца.

Сяргей КІЗІМА, доктар палітычных навук

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Культура

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Нязвыклая форма — заўсёды штуршок для пошуку.

Культура

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Дзе замежнікі вывучаюць савецкую архітэктуру.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра бунт малога, выпадак на ферме і цікавае выступленне на вяселлі.