23 студзеня, аўторак

Вы тут

Томаж Чатэр: У вас я палюбіў лазню і бярозавы сок


Славенскі настаўнік, які трэніруе жаночую нацыянальную зборную па гандболе, расказвае пра жыццё ў Беларусі.

Томаж Чатэр нарадзіўся ў славенскім Цэле. Гэта трэці па велічыні горад краіны ў гістарычнай вобласці Ніжняя Шцірыя. Ён гуляў за мясцовы «Цэле» ў чэмпіянатах Югаславіі, а затым Славеніі, выступаў за зборную сваёй краіны. У Беларусі апынуўся дзякуючы таму, што каля 10 гадоў таму пазнаёміўся з нашай суайчынніцай, гандбалісткай Ганнай Сцяпанавай, якая тады гуляла ў Еўропе, а пазней стала жонкай Чатэра.


«Калі б галоўную ролю адыгрывалі грошы, я даўно быў бы ў Еўропе»

Томаж завяршаў сваю гульнявую кар'еру гандбаліста ў клубах Германіі, Аўстрыі і Кувейта, а потым вярнуўся на радзіму, дзе стаў гуляючым трэнерам.

— Быў час, калі я ўвогуле адышоў ад гандбола, у Славеніі адкрыў сваю кавярню і займаўся ёю 7 гадоў, трохі гуляў на аматарскім узроўні, але вельмі сумаваў па гандболе.

Таму вярнуўся да трэнерскай дзейнасці, працаваў у Славеніі з дзецьмі 15—16 гадоў, з маладзёжнай зборнай Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў, аднак у Дубаі Томажа не задавальняла сістэма клуба і ў цэлым стаўленне да спорту ў краіне, таму праз год ён вярнуўся ў Еўропу.

— Атрымаў запрашэнне ў адзін з аўстрыйскіх клубаў — «Кернтэн». З ім з ходу занялі другое месца ў чэмпіянаце краіны, саступіўшы толькі знакамітаму «Хіпа». Гулялі і ў еўракубках. Апошні год перад пераездам у Беларусь мы разам з Аняй працавалі ў Аўстрыі, але клуб распаўся, грошы скончыліся, і мы засталіся без работы. Аня вярнулася на радзіму ў мінскі «Аркатрон», а крыху пазней кіраўнік Беларускай федэрацыі гандбола прапанаваў работу і мне — дапамагаць трэнеру маладзёжнай зборнай, з перспектывай узначаліць жаночую нацыянальную каманду.

Што і адбылося праз паўгода, у 2013-м. Пасля таго як Чатэр перабраўся ў Беларусь, яго работа сканцэнтравалася толькі на нацыянальнай зборнай.

— Але я ўсё роўна марыў працаваць і з клубам. Меліся добрыя прапановы з Еўропы, але ў вашай федэрацыі былі супраць сумяшчэння пастоў. Такім чынам нейкі час быў без клуба і з-за гэтага вельмі перажываў, стаў нервовым, псіхованым, з'явіліся сур'ёзныя праблемы са здароўем — турбавала спіна. Неўзабаве даведаўся, што жаночая каманда «Гомеля» шукае настаўніка, і гэты пост прапанавалі мне. Быў вельмі рады, з задавальненнем узяўся за работу, і, ведаеце, маё жыццё змянілася, я стаў іншым чалавекам, цікава, што і здароўе імгненна наладзілася.

Некаторыя тады казалі, што Чатэр пагнаўся за «доўгім» рублём, аднак сам настаўнік гэта абвяргае.

— Многія трэнеры і сёння зарабляюць у беларускіх клубах значна больш за мяне. Я проста хачу працаваць і даказаць, што калі ты нешта робіш паступова і планамерна, то ўсё атрымаецца. Калі б галоўную ролю адыгрывалі грошы, я даўно быў бы ў Еўропе.

Галоўная трэнерская мара Томажа — трапіць на Алімпійскія гульні, і няважна, з якой краінай у яго гэта атрымаецца.

— Не ведаю, ці мараць пра гэта беларускія дзяўчаты, але мне вельмі хацелася б. Марыць трэба абавязкова, ад гэтага дакладна ёсць эфект. Дзяўчаты са зборнай паверылі ў мяне як трэнера пасля першай кваліфікацыі, якую мы згулялі разам. За гэтыя гады ў камандзе трохі змянілася псіхалогія. Я заўсёды стараюся данесці да сваіх гульцоў, што змагацца можна з любой камандай, нават з чэмпіёнкамі свету.

«Вучыў мову па мульціках»

Што датычыцца пераезду Томажа Чатэра ў Беларусь, то ён адзначае, што вялікіх цяжкасцяў не было, дзякуючы жонцы ён ужо крыху быў знаёмы з нашай краінай.

— Цяжкасці ўзніклі з боку мовы, вучыў яе па мульціках і з дапамогай тэлевізара. Да таго ж дапамагала Аня і яе бацькі. Калі нервуюся, і цяпер кажу па-руску не вельмі добра, але дзяўчаты ў «Гомелі» і ў зборнай ужо прывыклі і добра разумеюць мяне. Вядома, хутка вывучыў вашыя мацюкі, спорт — гэта эмоцыі, таму прыходзіцца часам ужываць і такую лексіку (смяецца). Ведаю, што ў вас дзве мовы, беларуская нават больш падобная на славенскую, мне здаецца, у нас нават ёсць аднолькавыя словы.

Традыцыйна для замежніка Томажа ў Беларусі прыемна здзівілі чысціня і сучаснасць.

— Славенія таксама славіцца парадкам, але ў вас яшчэ чысцей. Адразу кінулася ў вочы, што кавярні ў Мінску і іншых гарадах пачынаюць адкрывацца толькі да 12 дня, у Славеніі ўсё па-іншаму, людзі перад работай абавязкова заходзяць на каву. У Гомелі адкрылі адно кафэ спецыяльна для мяне. Яно знаходзіцца побач з залай, дзе мы трэніруемся, пачынае працаваць рана раніцай і без выхадных. Я вельмі ўдзячны гаспадару ўстановы за магчымасць адчуваць сябе, як дома. Перад ці пасля трэніроўкі заходзім туды на каву з маім другім трэнерам і абмяркоўваем гандбол. Спачатку для яго гэта было дзіўна і цяжка зразумела, але цяпер памочнік ужо прывык. Здаецца, глупства, але, ведаеце, гэтыя размовы вельмі карысныя, яны дапамагаюць разбірацца ў сітуацыі і вучыцца.

Яшчэ адным вялікім здзіўленнем для мяне стала тое, што ў беларускіх крамах людзі за касай не ўсміхаюцца. Праўда, з гадамі гэта стала мяняцца, і цяпер у вас ужо больш ветлівы персанал.

Томаж з жонкай Ганнай.

«Беларусы вельмі закрыты народ»

Чатэр адзначае, што не знаходзіць вялікіх адрозненняў у нацыянальных кухнях дзвюх краін. Напрыклад, славенцы, як і беларусы, вельмі любяць бульбу.

— У нас гатуюць з яе вельмі шмат страў, але ў Славеніі няма дранікаў. Дарэчы, як і сырнікаў. Адно вялікае адрозненне датычыцца рэстаранаў, у мяне на радзіме калі ты заказваеш ежу і яна табе вельмі падабаецца, то можаш атрымаць дабаўку абсалютна бясплатна, у Беларусі ж усё дакладна па грамах.

Калі ў харчовых прыхільнасцях славенцаў і беларусаў асобых адрозненняў няма, то ў культуры піцця яны сустракаюцца.

— Калі я жаніўся, у Беларусь прыязджалі мае сваякі і былі вельмі здзіўлены, калі за суседнім столікам у рэстаране ўбачылі карціну: два чалавекі, на стале бутэлька гарэлкі і сок. Яны спыталі: «Гэта на дваіх?» Я сказаў, што пазней на стале можа з'явіцца яшчэ некалькі бутэлек. У нас алкаголь падаецца толькі ў бакалах або чарках, цэлую бутэльку можа замовіць толькі вялікая кампанія. Дарэчы, з часам мне таксама спадабаліся ваша гарэлка, лазня і бярозавы сок. У Славеніі я хадзіў у лазню, але яна ў нас іншая, можна спакойна сядзець пару гадзін.

За некалькі гадоў, пражытых у Беларусі, Томаж змог вылучыць асноўную розніцу паміж людзьмі дзвюх краін.

— Мы дужа адрозніваемся. Беларусы вельмі закрыты народ, калі ў Мінску гэта пачынае мяняцца, людзі становяцца больш адкрытымі, то ў Гомелі не. Гэта прасочваецца нават паміж сябрамі, напрыклад, калі яны трохі выпіваюць, то пачынаюць размаўляць больш адкрыта, у Славеніі ж людзі заўсёды гатовы да зносін.

У першы час жыцця ў Беларусі Томаж адзначаў, што яму вельмі не хапае гор і мора, але ў новай краіне ён знайшоў альтэрнатыву.

— Тут зусім іншае паветра, таму спачатку ў мяне моцна балела галава. Але затое ў вас шмат лесу, гэта вельмі прыгожа і карысна для здароўя. У нас ёсць дача каля Маладзечна, яна знаходзіцца ў лесе, я вельмі люблю адпачываць там. А наогул, я ўжо наведаў практычна ўсе славутасці ў Беларусі: быў у Брэсцкай крэпасці, Белавежскай пушчы, адзін раз сустракалі Новы год на Нарачы. Хачу яшчэ з'ездзіць у Дудуткі, бачыў гэтае месца ў кіно.

«У нас толькі дзве сапраўдныя хакейныя арэны»

У завяршэнні размовы вяртаемся да спорту і Томаж расказвае, як выбудоўваецца сістэма ў Славеніі і чаму краіна, якая па насельніцтве прыкладна такая ж, як Мінск, за апошнія гады дасягнула вялікіх поспехаў у спорце.

— Мы зрабілі вялікі крок наперад. Напрыклад, нядаўна выйгралі чэмпіянат Еўропы па баскетболе. У нас толькі дзве сапраўдныя хакейныя арэны, але мы трапілі на зімовыя Алімпійскія гульні, абыграўшы, дарэчы, беларусаў. Што датычыцца гандбола, то нашы зборныя некалькі разоў былі прызёрамі чэмпіянатаў свету і Еўропы, «Цэле» выступаў у Лізе чэмпіёнаў. Справа ў тым, што ў нас зусім іншая сістэма ў спорце.

Усё пачынаецца з дзяцей, у іх у школе кожны дзень ёсць адна гадзіна фізкультуры, пасля чаго ўвечары яны могуць займацца ў прафесійных клубах нейкім канкрэтным відам спорту. Але галоўнае адрозненне ў тым, што беларускія дзеці ў 14—15 гадоў трэніруюцца 2 разы на дзень штодня, гэта вельмі сур'ёзныя нагрузкі. У нас яны займаюцца 3 разы на тыдзень, але затое кожную суботу абавязкова праводзяць гульню ў мясцовым чэмпіянаце. Атрымліваецца, што за год спартсмены-пачаткоўцы гуляюць 40—50 матчаў, а ў Беларусі ў разы менш. Хоць усе разумеюць, што практыка вельмі важная.

Томаж адзначае, што сярод дзяцей спорт у іх вельмі папулярны, аднымі з самых масавых сёння з'яўляюцца гандбол і баскетбол.

— Хоць раней больш папулярныя былі зімовыя віды — лыжныя гонкі, біятлон, горныя лыжы, скачкі з трампліна. Наогул, славенцы імкнуцца мець поспех ва ўсім. Галоўнае для гэтага — добрая работа з дзецьмі, у нас прафесійныя трэнеры кожнага спартыўнага клуба ходзяць па школах і адбіраюць хлопцаў і дзяўчат.

На мінулым тыдні гандбалісткі зборнай Беларусі пацярпелі два паражэнні ў адборачным турніры чэмпіянату Еўропы — 2018. Спачатку ў гасцях дзяўчаты саступілі зборнай Галандыі, а затым дома камандзе Венгрыі. Цікаўлюся ў галоўнага трэнера, у чым прычына такога праблемнага траплення нашай жаночай зборнай на топ-турніры.

— Я ўжо шмат казаў пра гэта, у нас слабы чэмпіянат. За перамогу ў першынстве Беларусі ўжо колькі гадоў змагаецца ўсяго дзве каманды. Магчыма, тут праблемы і ў фінансах, клубы не могуць узмацніцца легіянерамі. Хоць за апошнія гады сёе-тое змянілася, напрыклад, цяпер я запрашаю на зборы беларускіх гульцоў, таму што яны лепш за дзяўчат, якія гуляюць за мяжой. Вядома, гэта не датычыцца Ёжыкавай і Лобач. Часта гульцы ў замежных клубах маюць мала гульнявой практыкі або самі клубы не асабліва моцныя, гэта таксама дрэнна. Я б хацеў бачыць у зборнай кагосьці з Гродна ці Брэста, але проста не знаходжу там добрых гандбалістак.

Дар'я ЛАБАЖЭВІЧ

lobazhevich@zviazda.by

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Знайсці працу дапаможа служба занятасці насельніцтва

Знайсці працу дапаможа служба занятасці насельніцтва

Хойніцкі, Брагінскі і Жлобінскі раёны афіцыйна адносяцца да тых, дзе адзначаецца самы высокі ўзровень беспрацоўя — 0,8 %.

Грамадства

Звычайная настаўніца фізікі трапіла на адронны калайдар

Звычайная настаўніца фізікі трапіла на адронны калайдар

Што насамрэч адбываецца на мяжы Швейцарыі і Францыі, дзе на глыбіні каля ста метраў размяшчаецца Вялікі адронны калайдар?

Грамадства

Як мы наведалі курсы перападрыхтоўкі для беспрацоўных

Як мы наведалі курсы перападрыхтоўкі для беспрацоўных

Не так даўно навукоўцы выявілі, што стрэс ад страты або змены месца працы ўваходзіць у топ-3 самых моцных негатыўных перажыванняў сучасных людзей.